İNSANIN HUYU DEĞİŞİR Mİ?

İnsan bazen kendi kendine şu soruyu sorar:

“Acaba insanın huyu gerçekten değişir mi?”

Kimi insanlar, “İnsan yedisinde neyse yetmişinde de odur” der. Sanki kalpler taş gibi değişmez, huylar kaza/kader gibi sabitmiş gibi düşünülür. Oysa İslamiyet insana çok daha umut veren bir hakikati öğretir: İnsan değişebilir. Hem de güzel yönde değişebilir. Çünkü insanın kalbi de ruhu da terbiye edilmeye açık bir emanettir.

İslam’ın ilk yıllarına bakıldığında bunun en güzel örnekleri görülür. Cahiliye devrinde sert, öfkeli, hatta zalim sayılan insanlar; imanla, ilimle ve güzel bir çevreyle bambaşka bir ahlâka kavuşmuşlardır. Dün merhametsiz olan kalpler, bugün yetimlerin başını okşayan eller olmuştur. Dün kılıç kaldıran insanlar, bugün gözyaşıyla dua eden gönüllere dönüşmüştür. İşte sahabe nesli bunun en parlak şahididir. Onlar doğuştan melek değildi; fakat iman, eğitim ve güzel bir rehberle ahlakın en güzel örneği oldular.

Demek ki insanın kalbi bir toprak gibidir. Nasıl ki bir tarlaya ne ekilirse o büyür; insanın kalbine de ne verilirse o yeşerir. Sevgi verilirse sevgi çoğalır. Merhamet öğretilirse merhamet kök salar. Güzel sözler duyulursa dil de güzelleşir.

Bu değişimde en büyük paylardan biri eğitimdir. İyi bir öğretmen sadece bilgi vermez; aynı zamanda bir kalbin yönünü de değiştirir. Bir çocuğa sabrı, dürüstlüğü ve iyiliği öğreten bir öğretmen, aslında geleceğin ahlâkını inşa eder. Belki bir cümle, belki bir örnek davranış; bir insanın bütün hayatını değiştirebilir.

Aile de insanın ilk mektebidir. Çocuk önce anne babanın sözlerini değil, davranışlarını öğrenir. Evde saygı varsa çocuk saygılı olur, merhamet varsa merhameti öğrenir. Bir anne babanın kalpten söylediği “iyilik yap” sözü, bir çocuğun ömrüne yön verebilir.

İnsanı değiştiren bir başka güç de çevredir. İyi insanlar insanı güzelleştirir. Dürüst insanların yanında duran bir insan, zamanla doğruluğa alışır. Çünkü insan kalbi, bulunduğu ortamın kokusunu alır. Gül bahçesinde duran gül kokar, dumanlı yerde duran ise dumana bulanır.

Günümüzde medya ve toplum da insanın ahlakını etkileyen güçlü araçlardır. İnsan neyi çok görürse, neyi çok duyarsa zamanla ona alışır. Bu yüzden iyiliği anlatan sözler, güzel örnekler, merhameti ve yardımı hatırlatan hikâyeler toplumun kalbini yumuşatır.

Fakat bütün bunların temelinde bir şey vardır: İnsanın niyeti ve gayreti. İnsan gerçekten değişmek isterse Allahü teala ona yollar açar. Bir adım atan kulun önüne nice kapılar açılır. Küçük bir iyilik bile kalpte büyük bir dönüşüm başlatabilir.

Bir gün öfkesini tutabilen bir insan, ertesi gün sabrı öğrenir. Bir gün bir yetime yardım eden bir kalp, ertesi gün merhameti daha çok hisseder. İyilik yaptıkça insanın içi aydınlanır; kalp güzelleştikçe huy da güzelleşir.

Bu yüzden hiçbir insan için “O artık değişmez” demek doğru değildir. Kalpler Allah’ın elindedir ve insanın içinde her zaman iyiliğe dönebilecek bir kapı vardır.

Belki de insanın en büyük umudu budur:

Hiçbir kalp tamamen karanlık değildir.

Bir iyilik, bir dua, bir güzel söz…

Bazen bir insanın bütün hayatını değiştirmeye yeter.

Tarih yüzerce örnekle doludur…

Değişebilir miyiz?

Evet.