Sınırlar Değişti, Kültürler Karıştı - ASIL TEHLİKE EVİMİZİN İÇİNDE!

Bir toplumun başına gelebilecek en büyük felaketlerden biri, ekonomik olarak fakirleşmesi değildir. Asıl büyük felaket, neye değer verdiğini unutmasıdır. Çünkü para kaybeden bir toplum yeniden zenginleşebilir fakat değerlerini kaybeden bir toplum, elindeki servetin ne işe yaradığını dahi anlayamaz. Bugün Türkiye’nin özellikle bazı bölgelerinde üzerinde daha ciddi düşünmemiz gereken bir mesele var; manevî buhran, kültürel çözülme ve bunun yurt dışında yaşayan vatandaşlarımızın bir bölümü üzerinden Türkiye’ye taşınan yeni hayat tarzlarıyla birleşerek gençler üzerindeki etkisinin giderek büyümesi…

Elbette Avrupa’da yaşayan vatandaşlarımızın tamamını aynı şekilde değerlendirmek büyük bir haksızlık olur. Yurt dışında yıllardır alın teriyle çalışan, ailesinin namusunu, inancını, dilini ve kültürünü korumaya çalışan milyonlarca insanımız var. Çocuklarını hem yaşadıkları ülkenin şartlarına hazırlayıp hem de kendi değerleriyle yetiştirmeye çalışan fedakar aileleri de unutmamak gerekir. Fakat burada konuşmamız gereken, herkes değil ortaya çıkan ve giderek görünür hale gelen bir kültürel etkidir. Çünkü insan yalnızca yaşadığı yerden değil, gördüğü hayattan da etkilenir.

Avrupa’da doğan veya büyüyen bazı çocuklarımız, zaman içerisinde farklı bir hayat anlayışını normal kabul ederek yetişiyor. Eğlence anlayışı, arkadaşlık ilişkileri, aileyle kurulan bağ, mahremiyet algısı, tüketim biçimi, kadın ve erkek ilişkileri, gece hayatına bakış, özgürlük kavramının yorumlanması ve dinî hassasiyetlerin gündelik hayattaki yeri, Türkiye’deki geleneksel hayatla aynı olmuyor. Bu, tek başına bir suçlama konusu değildir. Kültürler temas eder, insanlar değişir. Asıl mesele, değişimin hangi istikamette gerçekleştiğidir.

Daha düşündürücü olan ise şudur; Avrupa’da şekillenen bazı hayat tarzları, Türkiye’ye yalnızca sosyal medya üzerinden gelmiyor. İnsanlarla birlikte geliyor. Yaz tatillerinde, bayramlarda, düğünlerde, akraba ziyaretlerinde, yazlık evlerde, mahallelerde ve arkadaş gruplarında görünür hale geliyor. Özellikle ekonomik imkanları yüksek olan bazı gençler, sahip oldukları tüketim gücünü bir hayat tarzının vitrini haline getirebiliyor. Pahalı otomobiller, sınırsız harcama, gösterişli eğlenceler, marka tutkusu ve ölçüsüz tüketim, bazı çocukların gözünde başarıyla aynı anlama gelmeye başlıyor.

İşte tehlike tam burada başlıyor.

Çünkü ergenlik çağındaki bir çocuk, çoğu zaman kendisine anlatılanı değil, gördüğünü taklit eder. Ona “kanaat et” dersiniz fakat karşısında gösterişli bir hayat görürse gözleri başka bir şey öğrenir. Ona “iffet” dersiniz fakat çevresinde mahremiyeti önemsemeyen bir hayat tarzı sürekli sergilenirse zihni başka bir istikamet kazanabilir. Ona “çalış, üret, faydalı ol” dersiniz fakat çevresinde paranın, eğlencenin ve gösterişin itibarı belirlediğini görürse söylenen sözlerle yaşanan hayat arasında bir tercih yapmak zorunda kalır.

Çocukların en büyük öğretmeni bazen okul değildir; çevredir.

Bir mahallede birkaç çocuğun davranış biçimi kısa zamanda başka çocuklara da sirayet edebilir. Hele bu davranışların arkasında para, teknoloji, sosyal medya görünürlüğü ve sürekli eğlence imkanı varsa etkisi daha da büyüyebilir. Bir zamanlar ayıp kabul edilen bazı davranışların birkaç yıl içerisinde sıradanlaşması işte böyle gerçekleşir. Önce istisna olan davranış, sonra merak konusu olur, ardından taklit edilir, daha sonra normal kabul edilir. En sonunda toplum, dün şaşırdığı şeye bugün tepki vermemeye başlar.

Kültürel yozlaşmanın en korkutucu tarafı da budur; insanlar bir gün uyanıp “değerlerimizi kaybettik” demezler. Değerler sessizce aşınır.

Önce kelimeler değişir, sonra alışkanlıklar, ölçüler, mahremiyet anlayışı, aile içindeki otorite, ardından da çocukların rol modelleri değişir. Bir müddet sonra anne babanın yıllarca anlatmaya çalıştığı değerler, çocuğun gözünde eski bir dünyanın hatırası haline gelebilir.

Burada özellikle kız ve erkek çocukları arasında ayrım yapmadan konuşmak gerekiyor. Çünkü mesele yalnızca genç kızların kıyafeti veya genç erkeklerin eğlence alışkanlıkları değildir. Mesele çok daha derindir. Asıl mesele, genç insanın hayatın anlamını nerede aradığıdır. Ailesinde mi, inancında mı, ilminde mi, üretiminde mi yoksa tükettiği şeylerde, takipçi sayısında, eğlencesinde ve çevresinin onayında mı?

Bir toplum gençlerine “iyi insan olmayı” değil de “iyi görünmeyi” öğretmeye başladığında, kültürel çözülme başlamış demektir.

Bugün Türkiye’nin bazı bölgelerinde yaşanan dönüşümü sadece “gençler bozuldu” diyerek açıklamak kolaycılıktır. Gençler gökten inmedi. Onları aile yetiştiriyor, okul eğitiyor, mahalle şekillendiriyor, medya etkiliyor, sosyal medya yönlendiriyor. Dolayısıyla gençlerdeki değişimin arkasındaki bütün aktörlere bakmak mecburiyetindeyiz.

Burada ailelerin de kendisine sorması gereken zor sualler var; çocuğuma hangi hayatı gösteriyorum? Ona nasihat ettiğim değerleri kendim yaşıyor muyum? Evimde para mı konuşuluyor, ahlak mı? Başarıyı sadece ekonomik güçle mi ölçüyorum? Çocuğumun kimlerle arkadaşlık ettiğini biliyor muyum? Onun dijital dünyadaki hayatından haberdar mıyım? En önemlisi, çocuğumun bana anlatamadığı bir problemi olduğunda beni mi arar yoksa arkadaşlarını mı?

Çünkü aile ile çocuk arasındaki bağ zayıfladığında, o boşluğu mutlaka başka birileri doldurur.

Bazen bir arkadaş grubu, sosyal medya hesabı, bir internet fenomeni, bazen de yalnızca “özgürlük” adı altında sunulan sınırsızlık duygusu…

Devletin de bu meseleye yalnızca güvenlik veya eğitim problemi olarak bakmaması şart! Bu, aynı zamanda bir kültür ve medeniyet meselesidir. Gençlerin sosyal, kültürel ve sportif faaliyetlere erişimini artıracak politikalar geliştirilmeli; özellikle yurt dışından gelen gençlerin temel değerlerimiz ile bağlarını güçlendirecek programlar hazırlanmalıdır. Ailelere rehberlik edecek çalışmalar yapılmalı, gençlerin yalnızca akademik başarıları değil, kültürel ve ahlakî gelişimleri de önemsenmelidir.

Devletin kültür politikası, yalnızca konser ve festival düzenlemekten ibaret olamaz. Bir milletin çocuklarına kendi tarihini, dilini, edebiyatını, sanatını, medeniyetini ve ahlakını sevdirecek güçlü bir kültür iklimi oluşturmak da devletin mesuliyet sahalarından biridir.

Fakat bütün yükü devlete bırakmak da doğru değildir.

Bir çocuğun ilk devleti ailesi, ilk okulu evi, ilk öğretmeni annesi ve babası, ilk kültür merkezi mahallesi ve de ilk rol modeli çevresinde değer verdiği insanlardır.

Bu yüzden meseleye yalnızca “Avrupa’dan gelen kötü alışkanlıklar” şeklinde bakmak da doğru değildir. Eğer kendi kültürümüzle donanmış olsaydık, dışarıdan gelen her menfi tesir bizi bu kadar kolay savuramayabilirdi. Demek ki asıl problem, kapının dışındaki rüzgar kadar içerideki pencerelerin neden bu kadar açık olduğudur.

Kendi değerlerine güvenmeyen toplum, yabancı kültürden korkar. Kendi değerlerini bilen toplum ise başka kültürlerle temas eder ama kendisini kaybetmez.

Bugün ihtiyacımız olan şey dünyaya kapanmak değil, dünyaya açık fakat köklerine bağlı nesiller yetiştirmektir. Avrupa’yı gören ama kendi medeniyetinden utanmayan; yabancı dil bilen ama kendi dilini küçümsemeyen; modern teknolojiyi kullanan ama teknolojinin kendisini kullanmasına izin vermeyen; para kazanmayı bilen fakat paranın hayatın maksadı olmadığını anlayan; eğlenebilen fakat eğlence uğruna şahsiyetini tüketmeyen gençler yetiştirmektir.

Çünkü mesele Avrupa değildir. Mesele, insanın kendi değerleri karşısındaki direncidir.

Bir toplumun sınırlarını korumak kadar, zihnî ve ahlakî sınırlarını korumak da önemlidir. Bugün sınır kapılarından giren çıkan insanları takip etmek kolaydır fakat sosyal medya ekranlarından çocuklarımızın zihnine giren hayat tarzlarını takip etmek çok daha zordur.

Asıl mücadele artık yalnızca sınırda değil, zihindedir.

Ve unutmayalım: Bir medeniyet önce binalarını değil, ölçülerini kaybeder. İnsanlar neyin doğru, neyin yanlış olduğunu ayırt etmekte zorlanmaya başladığında; ayıp ile normal, ihtiyaç ile israf, özgürlük ile sınırsızlık, eğlence ile sefahat arasındaki çizgiler silindiğinde kültürel yozlaşma artık kapıya dayanmış değildir; evin içine girmiştir.

Bugün yapılması gereken çocukları dünyadan koparmak değil, onları dünyaya karşı güçlü konuma getirmektir. Onlara sadece neyi yapmamaları gerektiğini anlatmak yetmez. Neden yapmamaları gerektiğini, insanın niçin ölçülü yaşaması gerektiğini, aileye niçin değer vermesi gerektiğini, iffetin, edebin, merhametin, çalışmanın, paylaşmanın ve mesuliyetin niçin insanı değerli kıldığını anlatmak gerekir. Çünkü ahlak, yasaklar listesi değil, insanın kendisine çizdiği sınırdır aynı zamanda...

Eğer o sınırı çocuklarımıza biz öğretmezsek, başkaları onlara kendi sınırlarını öğretecektir.

Bugün devlet erkanının, eğitimcilerin, din görevlilerinin, ailelerin ve sivil toplum kuruluşlarının aynı suali sormasının tam zamanıdır; biz çocuklarımızı geleceğe mi hazırlıyoruz yoksa sadece onların gelecekte daha çok para kazanmasını mı istiyoruz?

Çünkü yarının zengin fakat ruhen yoksul nesilleri, bugünün en büyük başarısızlığı olabilir.

Bir milletin hakiki serveti, çocuklarının cebindeki para değil kalbindeki ölçüdür.

Ve o ölçüyü kaybedersek, dünyanın bütün zenginlikleri bizi yeniden zengin bir millet yapmaya yetmeyecektir.