ÖĞRETMEN EĞİTİMİNDE KALİTE KÜLTÜRÜNÜN KURUMSAL HAFIZASI: EPDAD

Türkiye’de eğitim üzerine yapılan tartışmaların önemli bir kısmı öğretmenler etrafında şekillenir. Öğretmenlerin niteliği, mesleki yeterlikleri, yetiştirilme biçimleri ve eğitim sistemine katkıları sık sık gündeme gelir. Fakat bu tartışmalar sırasında çoğu zaman gözden kaçan önemli bir soru vardır; Öğretmenleri yetiştiren kurumların kalitesini kim denetlemektedir? Aslında bu soru yalnızca Türkiye’nin değil, dünyanın birçok ülkesinin uzun yıllardır cevap aradığı temel meselelerden biridir. Çünkü eğitim sistemlerinin başarısı büyük ölçüde öğretmenlerin niteliğine bağlıdır; öğretmenlerin niteliği ise onları yetiştiren kurumların niteliğinden bağımsız düşünülemez. İşte bu noktada Türkiye’de önemli bir görev üstlenen kurumlardan biri Öğretmenlik Eğitim Programları Değerlendirme ve Akreditasyon Derneği, kısa adıyla EPDAD’dır.

EPDAD, ilk bakışta yalnızca öğretmenlik programlarını akredite eden teknik bir kuruluş gibi görünebilir. Oysa kurumun faaliyetleri incelendiğinde çok daha kapsamlı bir yapı ile karşılaşılır. EPDAD, bugün Türkiye’de öğretmen eğitimi alanında kalite güvencesinin kurumsallaşmasına katkı sağlayan en önemli yapılardan biridir. Kuruluşun temel maksadı, öğretmen yetiştiren programların belirli kalite standartlarına sahip olup olmadığını değerlendirmek ve bu programların sürekli gelişimini desteklemektir.

Günümüzde yükseköğretimde kalite kavramı yalnızca dersliklerin büyüklüğü, öğretim elemanlarının sayısı veya bina imkânlarıyla açıklanamaz… Bir programın ne kadar etkili öğretmen yetiştirdiği, öğrencilerin hangi yeterlilikleri kazandığı, uygulama süreçlerinin nasıl yürütüldüğü ve mezunların mesleki yeterlilikleri gibi çok sayıda unsur kalite değerlendirmesinin parçası hâline gelmiştir. EPDAD’ın yaptığı iş de tam olarak bu noktada başlamaktadır.

Bir eğitim fakültesi veya öğretmenlik programı akreditasyon başvurusunda bulunduğunda süreç yalnızca birkaç belgenin incelenmesinden ibaret değildir. Program önce kendisini değerlendirir, güçlü ve zayıf yönlerini ortaya koyar, çeşitli raporlar hazırlar ve bunları EPDAD’a sunar. Ardından alan uzmanlarından oluşan değerlendirme ekipleri devreye girer. Bu ekipler yalnızca belgeleri incelemekle kalmaz; programın işleyişini, eğitim süreçlerini ve kalite güvencesi mekanizmalarını da değerlendirir. Neticede programın belirlenmiş standartları karşılayıp karşılamadığına ilişkin bir karar verilir. Ancak EPDAD’ı yalnızca akreditasyon kararlarından ibaret görmek büyük bir eksiklik olur. İşleyiş sistemine bakıldığında dikkat çeken ilk hususlardan biri, yoğun eğitim ve kapasite geliştirme faaliyetleridir.

Değerlendirici eğitimleri, akreditasyon hazırlık çalıştayları, öz değerlendirme raporu eğitimleri, kalite güvence seminerleri ve bilgilendirme toplantıları, kurumun faaliyetlerinin önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Neredeyse her yıl yeni değerlendirici eğitimleri düzenlenmekte ve öğretmen eğitimi sahasında uzman akademisyenler değerlendirme süreçlerine hazırlanmaktadır. Bu durum önemli bir hakikati göstermektedir; EPDAD yalnızca kaliteyi ölçmeye çalışan bir kurum değil, aynı zamanda kalite kültürü oluşturmaya çalışan bir kurumdur.

Kurumun dikkat çekici uygulamalarından biri de öğrenci değerlendirici sistemidir. Türkiye’de kalite güvencesi alanında çok sık rastlanmayan bu uygulama sayesinde öğretmen yetiştirme programlarında öğrenim gören öğrenciler, belirli eğitimlerden geçtikten sonra değerlendirme süreçlerine katılabilmektedir. Böylece öğrenciler yalnızca değerlendirilen kişiler olmaktan çıkmakta, kalite güvencesinin aktif paydaşları hâline gelmektedir. Avrupa yükseköğretim alanında uzun yıllardır savunulan öğrenci katılımı anlayışının Türkiye’deki önemli örneklerinden biri budur.

EPDAD’ın faaliyetlerini anlamak için yalnızca Türkiye sınırları içine bakmak da yeterli değildir. Kurumun son yıllarda giderek artan bir uluslararasılaşma politikası izlediği görülmektedir. Avrupa’daki kalite güvence kuruluşlarını bir araya getiren ağlarla ilişkiler geliştirilmekte, uluslararası toplantılara katılım sağlanmakta ve farklı ülkelerdeki kalite kuruluşlarıyla iş birlikleri kurulmaktadır. Özellikle CEENQA (Orta ve Doğu Avrupa Yüksek Öğretim Kalite Kuruluşları Birliği) ile sürdürülen ilişkiler, kurumun yalnızca ulusal ölçekte değil, uluslararası kalite güvence sistemi içerisinde de görünür olma çabası taşıdığını göstermektedir. Bunun yanında Azerbaycan başta olmak üzere farklı ülkelerden gelen heyetlerle gerçekleştirilen görüşmeler, iş birliği toplantıları ve ortak çalışmalar da EPDAD’ın bölgesel seviyede etki sahasını genişletmeye çalıştığını ortaya koymaktadır.

Son yıllarda gerçekleştirilen haber ve faaliyetler incelendiğinde kurumun yalnızca mevcut uygulamaları sürdürmekle kalmadığı, aynı zamanda yeni kalite güvence modelleri geliştirmeye çalıştığı görülmektedir.

EPDAD’ın üzerinde önemle durduğu bir başka konu ise dijitalleşmedir. Kurum tarafından geliştirilen Akreditasyon Bilgi Yönetim Sistemi, akreditasyon süreçlerinin büyük bölümünü dijital ortama taşımıştır. Başvuruların alınmasından öz değerlendirme raporlarının incelenmesine, değerlendirme raporlarının hazırlanmasından gelişim izleme süreçlerine kadar birçok işlem elektronik ortamda yürütülmektedir. Bu sistem, kalite güvence süreçlerinin daha izlenebilir ve daha sistematik hâle gelmesini sağlamaktadır.

Kurumun faaliyetleri arasında öğretmen eğitimi ve akreditasyon alanında düzenlenen uluslararası kongreler de bulunmaktadır. Özellikle ITEAC (International Teacher Education Accreditation Conference) etkinlikleri, öğretmen eğitimi sahasında çalışan araştırmacıları, kalite güvence uzmanlarını ve akademisyenleri bir araya getiren önemli platformlar hâline gelmiştir. Bu toplantılar yalnızca akreditasyon uygulamalarının değil, öğretmen yetiştirmenin geleceğinin de tartışıldığı bilimsel zeminler oluşturmaktadır.

Bugün EPDAD’ın geldiği noktaya bakıldığında ortaya çıkan tablo oldukça dikkat çekicidir. Kurum artık yalnızca akreditasyon kararı veren bir yapı olmaktan çıkmış görünmektedir. Değerlendirici yetiştiren, öğrenci katılımını destekleyen, dijital sistemler geliştiren, uluslararası ağlara katılan, bilimsel toplantılar düzenleyen ve öğretmen eğitiminin niteliğini yükseltmeye çalışan çok boyutlu bir kalite güvence kuruluşu niteliği kazanmıştır. Elbette hiçbir kalite güvence sistemi kusursuz değildir. Akreditasyon süreçleri de eleştirilebilir, geliştirilebilir ve zaman zaman yeniden yapılandırılabilir. Ancak EPDAD’ın faaliyetlerine bütüncül olarak bakıldığında kurumun temel amacının bürokratik bir denetim mekanizması kurmak değil, öğretmen eğitiminde kalite kültürünü yaygınlaştırmak olduğu görülmektedir. Çünkü eğitim sistemleri yalnızca iyi öğretmenlerle değil, iyi öğretmen yetiştiren kurumlarla güçlenir. EPDAD’ın varlık sebebi de tam olarak bu noktada anlam kazanmaktadır; Öğretmeni yetiştiren yapının niteliğini görünür kılmak ve bu niteliğin sürekli gelişimine katkı sağlamak…

Bugün Türkiye’de öğretmen eğitiminin geleceğini anlamak isteyen herkesin yolu bir şekilde EPDAD’dan geçmektedir. Çünkü EPDAD, görünürde yalnızca bir akreditasyon kuruluşu olsa da, gerçekte öğretmen eğitiminin kalite haritasını çizen kurumlardan biridir.