DÜŞÜNMEK

Hazret-i Musa’nın ümmetinden biri, otuz sene, sürekli, ibadet eder. Bu sırada bir bulut kendisini gölgelerdi. Bir gün bulut gelmez olur, adam güneşte kalır. Akşam olunca, durumu annesine anlatır. Annesi oğlum, muhakkak bir günah işlemişsindir, yoksa bulut gitmezdi, diye karşılık verir. Adam hayır, günah işlemedim, aralıksız ibadet ettim, diye cevap verince annesi, göklere, çiçeklere bakıp da yaratanın azametini düşünmediysen, bundan büyük hata olur mu, deyince adam hatasının farkına varır. Zira tefekkür, zikirdir, batıl fikirleri terk etmektir. Güzeller güzeli peygamber efendimiz: “Az bir zaman tefekkür etmek, bin sene nafile ibadet yapmaktan daha faydalıdır.” buyurmuşlardır.

Allahü teala kainatın yaratılışını, maddenin inceliklerini araştırıp, bunların içinde saklı kudretini keşfetmemizi, eserden müessire, yaratılandan, yaratana ulaşmamızı emretmektedir. İmamı Matüridi hazretleri, insanın bir peygamber gönderilmese de, düşünerek Allahü tealanın varlığını ve birliğini bulması gerektiğini bildirmektedir. Her nimetin bir şükrü olduğu gibi, akıl nimetinin en önemli şükrü yaratanı tefekkür ve hükmüne ram olmaktır. Büyük Patlama teorisinden sonra birçok ateist bilim insanı, bilimin İslam’ın bildirdiği evrenin yoktan var edildiği hakikatini ispatladığını itiraf etmişlerdir. Necip Fazıl Kısakürek: “Atomlarda cümbüş, donanma şenlik/Ve çevre çevre nur, çevre çevre nur/ İç içe mimari, iç içe benlik;/  Bildim seni ey Rab, bilinmez meşhur!” derken duyduğu heyecanı ve coşkuyu ne güzel ifade eder.

Akıl, doğruyu yanlıştan ayırabilme kuvvetidir. Aklı olmayanın, sorumluluğu da yoktur. Düşünmek, aklı sağlıklı bir şekilde kullanmak demektir. Düşünmek, insanı diğer canlılardan ayıran en önemli özelliklerin başında gelir. Eskiler insana, hayvan-ı natık, yani düşünen/konuşan canlı, demişlerdir. Ünlü filozof Descartes ise: “Düşünüyorum, o halde varım.” diyerek düşünmenin önemini veciz bir şekilde ifade etmiştir.

Birçok düşüme şekli vardır: Analitik düşünme, eleştirel düşünme, Keşfedici düşünme gibi. Kanaatimizce neredeyse bütün düşünme biçimleri yazının içinde toplanmıştır. En iyi düşünme bicimi yazmaktır, diye bir söz vardır. Allahualem doğrudur. Yazmak bir düşünme biçimi olmakla birlikte, aynı zamanda bir sanat dalıdır malum. Muhteşem bir şeydir yazmak. Yazmak bir nevi duygu ve düşüncelerin kabına sığmayıp taşmasıdır. Yazabilmek için bilmek, bilmek için ise okumak şarttır.

Okumak, sadece öğrenmek değildir. Okumak da bir düşünmek biçimidir aslında. İnsan okumaya başlayınca, düşünce sistemi harekete geçip çalışmaya başlar. Okuyan insan bir yandan öğrenirken, bilgi sahibi olurken, diğer yandan bazı fikirleri tasdik edip, bazı bilgi ve fikirlere de itiraz eder. Her bilgi, beyindeki nöronları ateşlerken, her duygu da gönül tellerini harekete geçirir.  Okuyucu bir yandan yeni bilgiler, yeni kanaatler, yeni fikirlere sahip olurken, bir yandan da ruhi değişim ve dönüşümler yaşar. Okumak bilginin yanında, zekayı da geliştirir.

Bir kitabı okumaya başlayınca onun duygu ve fikir dünyasına girersiniz. Kitabın son sayfasına geldiğinizde bambaşka bir insan olabilirsiniz. Aziz Nesin, kendisiyle yapılan bir mülakatta, otuz beş yaşına kadar hafız olduğunu, otuz beş yaşında bir tefsir kitabı okuyarak dinsiz olduğunu söylemiştir. Tam da bu nedenle yemek yerken seçici olduğumuz gibi, okurken de seçici olmak zorundayız. Elbette zehirli gıdalar gibi, zehirli yazılar da vardır. Özellikle yetişme çağındaki çocuklarımıza ve gençlerimize anne babaların ve öğretmenlerin çok dikkat etmesi gerekir.

İnsanın dünya ve ahiret saadeti aklı selime, yani sağlıklı ve doğru düşünmeye bağlıdır. Her insanın aklı olduğu halde, fikirlerin başka başka olması düşüncenin, sanıldığı gibi, özgür olmadığını, insanların yanılabileceğini, hatta fark ettirmeden zihinlerin kontrol edilip yönlendirilebileceğini(manipüle edilebileceğini) gösterir. Bunun için de çok okumak, araştırmak, etüt etmek, incelemek, seçici olmak, bir bilene danışmak ve bir karar vermeden önce tekrar tekrar düşünmek gerekir.