GELECEĞİN LİDERLERİNİ BUGÜN NASIL YETİŞTİRECEĞİZ?

Tarih, yalnızca tahta çıkan hükümdarların, kazanılan savaşların veya imzalanan antlaşmaların hikayesi değildir. Tarih, görünmeyen yerlerde alınan kararların, sessizce yetiştirilen çocukların ve fark edilmeyen karakterlerin yüzyıllar sonra nasıl bir millete dönüştüğünün adıdır. Bir devletin yükselişi sadece bir savaş meydanında başlamaz; bir annenin evladına öğrettiği ilk doğru sözde, bir babanın çocuğuna gösterdiği dürüstlükte, bir öğretmenin öğrencisinin yüreğine ektiği umutta başlar. Bu yüzden geleceğin liderlerini konuşurken gözümüzü yüksek makam odalarına çevirmeden önce çocuk odalarına, okul sıralarına ve aile sofralarına bakmak zorundayız. Çünkü yarının devlet ve bilim adamı, öğretmeni, hakimi, sanatçısı ve kanaat önderi bugün henüz karakterini inşa etmeye çalışan bir çocuktur. Eğer o karakter doğru temeller üzerine kurulursa geleceğin yükünü omuzlayacak güçlü insanlar yetişir aksi takdirde en gelişmiş teknolojiye, en görkemli binalara ve en büyük bütçelere sahip olsak bile ayakta kalacak bir medeniyet kuramayız.

İçinde yaşadığımız çağın en büyük çelişkilerinden biri de, bilgiye ulaşmanın bu kadar kolay olduğu bir dönemde hikmete ulaşmanın her geçen gün daha da zorlaşıyor olmasıdır.

İnsanlık tarihinin hiçbir döneminde bu kadar çok kitap basılmadı; veri üretilmedi; ekran, hayatımızın merkezine yerleşmedi fakat bütün bunlara rağmen insanı insan yapan değerler aynı hızla büyümedi. Zihinler doldu, gönüller boş… Parmaklarımız ekranlarda hızlandı fakat vicdanlarımız aynı hızla derinleşemedi.

Bugün birçok genç, dünyanın herhangi bir köşesindeki gelişmeyi birkaç saniye içinde öğrenebiliyor lakin kendi hayatının anlamını bulmakta zorlanıyor. Çünkü bilgi, tek başına insanı büyütmez ancak ahlakla birleştiğinde hikmete dönüşür, hikmet ise liderliğin gerçek temelidir.

Bugün çocuklarımızı geleceğe hazırladığımızı söylüyoruz. Gerçekten öyle mi?

Onlara daha iyi bir okul kazandırmak için yıllarca emek veriyoruz, yabancı dil kurslarına gönderiyoruz, sayısız sınavlara hazırlıyoruz, teknolojiyle iç içe büyümelerini istiyoruz. Bütün bunlar elbette kıymetlidir. Lakin aynı kararlılıkla doğruluğu öğretiyor muyuz? Emanete sadakati anlatıyor muyuz? Adalet duygusunu güçlendiriyor muyuz? Başarının yalnızca yüksek gelir elde etmekten ibaret olmadığını gösterebiliyor muyuz? Eğer bu sorulara gönül rahatlığıyla “evet” diyemiyorsak geleceğin liderlerini değil, yalnızca meslek sahibi insanları yetiştiriyoruz demektir. Oysa toplumları ayağa kaldıran şey meslekler değil, karakterdir.

Tarih boyunca büyük medeniyetlerin ortak bir sırrı vardı. Onlar önce insanı inşa ettiler, karakter yetiştirdiler, sonra da kurumlar oluşturup, şehirleri kurdular. Osman Gazi, küçücük bir uç beyliğinin temellerini atarken arkasında sayısız hazine bırakmadı. Onun asıl mirası güven veren insanlardı. Çünkü biliyordu ki güvenin olmadığı yerde hiçbir devlet uzun süre yaşayamaz. Fatih Sultan Mehmed Han, İstanbul’u fethettiğinde yalnızca güçlü toplara sahip olduğu için başarılı olmadı. Çocukluğundan itibaren ilme yönlendirilmiş, farklı ilim dallarında yetişmiş, sabretmeyi öğrenmiş, hedeflerinden vazgeçmemeyi karakter haline getirmişti. Bir şehri fetheden ordunun başında bulunabilmek için önce kendi nefsini terbiye etmişti. İşte gerçek liderlik budur. Başkalarını yönetmeden önce kendini yönetebilmektir meziyet…

Sultan Alparslan’ın Malazgirt Meydanı’na çıktığında gösterdiği cesaret de bir gün içinde oluşmadı. O cesaret yılların terbiyesinin, disiplininin ve sağlam inancının eseriydi. Selahaddin Eyyûbî, Kudüs’e girdiğinde kendisine zulmedenlere aynı zulümle karşılık vermedi. Çünkü onu büyük yapan yalnızca kazandığı zafer değildi, zaferden sonra bütün herkesi Allahü tealanın kulu olarak görmesi, dinli dinsiz herkese merhamet göstermesiydi. Çünkü hizmet ettiği ve emrinde olduğu mübarek din-i İslam ışığından zerre kadar sapmadan yapıyordu bunları…

İşte tarih boyunca unutulmayan liderlerin ortak özelliği tam da budur. Onlar makamlarının büyüklüğüyle değil, karakterlerinin yüksekliğiyle hatırlanırlar. Bugün isimlerini saygıyla anmamızın sebebi sahip oldukları güç kadar, o gücü nasıl kullanmalarını bilmeleridir.

Ne yazık ki günümüzde çocuklarımıza çoğu zaman yanlış başarı ölçüleri sunuyoruz. Notları yüksek olsun istiyoruz fakat vicdanları güçlü olsun diye aynı gayreti tam manasıyla gösteremiyoruz. Daha fazla soru çözmelerini önemsiyoruz fakat daha fazla doğru kitap okumalarını aynı heyecanla takip etmiyoruz. İyi bir meslek sahibi olmalarını arzuluyoruz fakat iyi bir insan olmalarının bütün mesleklerden daha değerli olduğunu yeterince hissettiremiyoruz. Yıllar sonra da büyük yetkilere sahip insanların küçük menfaatler karşısında nasıl küçüldüğünü hayretle izliyoruz. Zira şaşırmamamız gerekir çünkü karakter eğitiminin ihmal edildiği yerde makam büyüse de insan küçülür.

Bir milletin hakiki serveti yer altındaki madenleri değil, yetiştirdiği güvenilir insanlarıdır. Güven duygusunun zedelendiği toplumlarda en güçlü ekonomi bile kırılgan hale gelir. Adaletin sarsıldığı ülkelerde en görkemli binalar bile insanlara huzur vermez. Çünkü medeniyet betonla değil, vicdanla yükselir. Tarih bunun en açık şahididir. Nice büyük imparatorluklar dış düşmanlardan önce içerideki ahlakî çözülme yüzünden zayıflamıştır. Sarayları ayakta dururken değerleri çökmüş, orduları güçlü görünürken adalet duyguları tükenmiş, sonunda da önce sırtını döndükleri yaralı gönülleri sonra da şehirleri kaybetmişlerdir. Bu yüzden geleceğin liderlerini yetiştirmek isteyen bir millet, çocuklarına önce doğruluğu, emaneti, sabrı ve merhameti öğretmek mecburiyetindedir.

İşte tam bu noktada aileye düşen vazife, hiçbir kurumun üstlenemeyeceği kadar büyüktür. Çünkü bir çocuğun ilk devleti evidir. İlk adalet duygusunu anne ve babasının davranışlarından öğrenir. İlk merhameti aile içinde hisseder, saygıyı sofrada görür ve ilk dürüstlüğü büyüklerinin hayatında tanır.

Çocuklar kulaklarıyla dinlediklerinden ziyade gözleriyle gördüklerini öğrenirler. Babasının haksız kazancı normal gördüğünü fark eden bir çocuğa yıllarca dürüstlük anlatmak çoğu zaman netice vermez.

Annesinin insanları sürekli küçümsediğini gören bir evlat, kitaplarda yazan nezaket kurallarını ezberlese bile hakiki saygıyı öğrenemez. Çünkü çocuk eğitimi hem nasihatla hem de rol model olarak yani şahsiyetle yapılır.

Aileden sonra en büyük mesuliyet, eğitim kurumlarına düşmektedir. Ne var ki uzun yıllardır eğitim denildiğinde aklımıza önce sınavlar, puanlar ve diplomalar geliyor. Lakin diploma, bir insanın ne bildiğini gösterebilir fakat neye inandığını, hangi değerleri benimsediğini ve eline güç geçtiğinde nasıl davranacağını gösteremez.

Bir ülkenin istikbali, yalnızca matematik sorularını doğru çözen gençlerle güvence altına alınamaz. Çünkü hayat, hiçbir zaman çoktan seçmeli bir sınav değildir. Hayatın en zor sualleri, vicdanla cevaplanır.

Bir talebe, arkadaşının hakkını koruyabiliyorsa, başarısız olduğu zaman başkasını suçlamak yerine kendi eksiklerini görebiliyorsa, kazandığında kibirlenmiyor, kaybettiğinde ise umudunu yitirmiyorsa işte o zaman gerçek manada eğitim almış demektir.

Okullar yalnızca meslek sahibi insanlar yetiştiren kurumlar olmaktan çıkıp karakter inşa eden yuvalara dönüşmediği sürece, geleceğin liderlerini yetiştirdiğimizi söylemek eksik kalacaktır.

Büyük Selçuklu Devleti’nin heybetli ve güçlü devlet adamlarından Nizamülmülk, yüzyıllar önce kaleme aldığı “Siyasetname” adlı eserinde devletlerin yalnızca güçlü ordularla ayakta kalamayacağını anlatmıştır. Ona göre; adaletin zayıfladığı yerde düzen bozulur, liyakatin terk edildiği yerde devlet çözülmeye başlar. Bu tespit, üzerinden asırlar geçmiş olmasına rağmen bugün de ilk günkü kadar canlıdır. Çünkü insan değişse de insan tabiatı değişmez.

Adaletin olmadığı yerde güven yeşermez, güvenin olmadığı yerde ise ne ekonomi güçlenebilir ne de toplum, huzur bulabilir. İşte bu sebeple geleceğin liderlerini yetiştirirken çocuklara önce makam sevgisini değil, mesuliyet şuurunu aşılamalıyız.

Makamın bir ayrıcalık değil, ağır bir emanet olduğunu anlayan nesiller yetişmediği sürece, yükselen binalarımız olabilir lakin yükselen bir medeniyetimiz olamaz.

İbn Haldun hazretleri ise devletlerin yükselişini ve çöküşünü anlatırken dikkat çekici bir hakikatin altını çizer. Ona göre cemiyetler, sahip oldukları ortak ruhu kaybettiklerinde çözülmeye başlarlar. Bugün bu tespiti kendi hayatımıza uyarladığımızda karşımıza düşündürücü bir tablo çıkıyor. Aynı şehirlerde yaşıyoruz, aynı caddelerde yürüyoruz, aynı okullarda okuyoruz lakin birbirimizi tanımaya, anlamaya ve dinlemeye her geçen gün biraz daha uzaklaşıyoruz.

Kalabalıklar büyüyor, yalnızlık derinleşiyor. İletişim araçları çoğalırken gönüller arasındaki mesafe de açılıyor. İşte istikbalin liderleri tam da bu noktada fark oluşturacaktır. Onlar insanları sadece yöneten kişiler değil birbirini yeniden dinlemeyi öğreten insanlar olacaktır.

Dijital çağın çocukları, tarihin hiçbir döneminde görülmemiş bir bilgi akışının içinde büyüyor. Fakat aynı zamanda tarihin hiçbir döneminde olmadığı kadar dikkat dağınıklığıyla da mücadele ediyorlar. Her an yeni bir görüntü, yeni bir haber, yeni bir bildirim zihinlerini meşgul ediyor.

Derin düşünmek yerine hızlı tüketmek teşvik ediliyor. Oysa büyük fikirler aceleden doğmaz. Tarihe yön veren insanların hayatlarına bakıldığında ortak bir özellik göze çarpar; hepsi düşünmeye zaman ayırmıştır. Sessizlikten korkmamışlar, yalnız kalabilmişler ve de kendileriyle hesaplaşabilmişlerdir.

Bugün çocuklarımızın en çok ihtiyaç duydukları şeylerden biri belki de budur. Sürekli konuşmayı değil, gerektiğinde susmayı da öğrenmek… Sürekli cevap vermeyi değil, önce anlamayı… Sürekli görünür olmayı değil, gerektiğinde geri planda kalabilmeyi öğretmeliyiz. Çünkü insanı büyüten sadece konuştukları değil, sustuğu yerde düşündükleridir.

Bir başka önemli mesele de rol model meselesidir. Çocuklar ve gençler, kendilerine hayranlık duyacakları örnekler ararlar. Eğer onların karşısına yalnızca şöhret, gösteriş ve tüketim kültürü çıkarılırsa, başarıyı bunlardan ibaret zannederler. Oysa bir milletin hakiki kahramanları, çoğu zaman sessiz yaşayan insanlarıdır.

Ömrünü öğrencilerine adayan bir öğretmen, gecesini gündüzüne katarak insanlara şifa dağıtan bir doktor, dürüstlüğünden taviz vermeyen bir esnaf, emaneti titizlikle koruyan bir memur, yaptığı işi ibadet hassasiyetiyle yerine getiren bir işçi… İşte toplumun görünmeyen sütunları bunlardır.

Çocuklarımıza yalnızca büyük isimleri değil büyük ahlakı da tanıtmalıyız. Çünkü medeniyet, birkaç kahramanın omuzlarında değil milyonlarca dürüst insanın gayretiyle yükselir.

Belki de en büyük yanılgımız, liderliği yalnızca devlet yönetmekle sınırlı sanmamızdır. Oysa bir sınıfın öğretmeni de liderdir, bir ailenin annesi de, çalıştığı kurumda doğruluktan ayrılmayan bir yönetici de…

Liderlik, kalabalıkları peşinden sürüklemekten önce bulunduğu yere güven ve umut taşımaktır.

İnsanların hayatına dokunmayan makamlar gelip geçer fakat insanların gönlünde iz bırakan şahsiyetler nesiller boyunca yaşamaya devam eder. Bunun içindir ki tarih, nice zenginleri unutmuş, nice hükümdarların adını silmiş fakat adaletiyle, merhametiyle ve dürüstlüğüyle öne çıkan insanları asırlar boyunca sitayişle hatırlamıştır.

Bugün hepimizin kendimize sorması gereken sual şudur: Çocuklarımızı nasıl bir dünyaya hazırlıyoruz? Daha önemlisi, o dünyayı emanet edeceğimiz insanların karakterini nasıl inşa ediyoruz? Onlara yalnızca başarılı olmayı mı öğretiyoruz yoksa insanlara faydalı olmayı da kazandırıyor muyuz? Daha çok kazanmayı mı hedef gösteriyoruz yoksa daha çok güven kazanmayı da anlatıyor muyuz? Çünkü para ve makam kaybedilebilir ve yeniden kazanılabilir fakat kaybedilen güvenin yerine yenisini koymak bazen bir ömre bile sığmaz.

Bir ülkenin geleceği sadece bütçe tablolarında değil çocuklarının gözlerindeki ışıltıda da saklıdır. O ışıltı bilgiyle parlayabilir lakin ahlakla kalıcı hale gelir.

Bir milletin en büyük yatırımı otoyollar, köprüler, havaalanları veya gökdelenler değildir. Bunların hepsi değerlidir ancak onları inşa edecek ve koruyacak insan yetiştirilemezse zamanla sadece taş ve beton yığınlarına dönüşürler. Asıl yatırım, dürüst insan yetiştirmektir. Çünkü dürüst insanlar varsa adalet, adalet varsa güven, güven varsa üretim, üretim varsa da refah vardır. Refahın olduğu yerde ise güçlü bir medeniyet yeşerir.

Yarın nasıl liderler görmek istiyorsak, bugün çocuklarımıza onu yaşatmak zorundayız. Adalet istiyorsak adil olacağız. Merhamet istiyorsak merhameti önce kendi evimizde çoğaltacağız. Dürüst yöneticiler istiyorsak çocuklarımızı küçük yalanları bile sıradan gören bir anlayışla büyütmeyeceğiz. Çünkü çocuklar nasihat edilen değil, şahit oldukları hayatı örnek alırlar. Unutmayalım ki istikbal, ansızın gelen bir zaman dilimi değildir bugün verdiğimiz kararların yarın aldığı şekildir. Bir milletin istikbali, okullarında çözdürülen sorular kadar, evlerinde yaşatılan değerlerle de yazılır. Ve belki de tarihin gelecek nesillere bırakacağı en önemli hüküm şu olacaktır; liderler kürsülerde doğmadılar; onları büyük yapan, çocukluklarında vicdanlarına işlenen doğruluk, adalet ve merhamettir. İşte bu üç değeri yeniden ayağa kaldırabildiğimiz gün, geleceğin liderlerini aramayacağız, onlar zaten bu milletin bağrından sessizce yetişmiş olacaklar.

Zira bu millet, liderlik hikâyelerine alışıktır ve hiçbir zaman lidersiz de kalmamıştır. Yeter ki tarihimizle ve değerlerimizle barışık yaşayalım…