HAKİKATİ KAYBEDİNCE İNSAN NEYİ ARAR?

İnsanlık tarihi, yalnızca savaşların, imparatorlukların ve büyük keşiflerin tarihi değildir. Aynı zamanda hakikati arayan insanın hikâyesidir. İlk insandan bugüne kadar değişmeyen ortak bir gerçek vardır: İnsan sadece ekmekle, bilgiyle veya teknolojiyle yaşayamaz. Hayatına anlam veren bir hakikate de ihtiyaç duyar. Bu yüzden tarih boyunca hiçbir toplum, hiçbir medeniyet ve hiçbir insan inançtan tamamen bağımsız yaşamamıştır.

Bugün içinde yaşadığımız çağ ise bu arayışı farklı bir zemine taşımış görünüyor. Bilim ve teknoloji insanlığa büyük imkânlar sundu; hastalıkların tedavisinden uzayın keşfine kadar pek çok alanda olağanüstü ilerlemeler kaydedildi. Buna rağmen modern insanın huzuru aynı ölçüde artmadı. Kaygı bozuklukları, yalnızlık, depresyon, tükenmişlik ve anlam arayışı, belki de tarihin hiçbir döneminde olmadığı kadar görünür hâle geldi.

Bu durum bizi önemli bir soruyla karşı karşıya bırakıyor: Bilgi çağında yaşayan insan, neden kendisini bu kadar yalnız ve yönsüz hissediyor?

Bence bunun sebebi, bilgiye ulaşmanın kolaylaşması fakat hikmete ulaşmanın zorlaşmasıdır.

***

İnsan beyni yalnızca bilgi üreten bir organ değildir. Aynı zamanda anlam üreten bir yapıdır. Yaşadığı acıları, kayıpları ve belirsizlikleri anlamlandırmak ister. Çünkü anlamlandıramadığı her olay, zihinde bir boşluk oluşturur. İnsan bu boşlukla uzun süre yaşayamaz. Er ya da geç onu dolduracak bir açıklama aramaya başlar.

İşte tam bu noktada modern dünyanın yeni anlatıları devreye giriyor.

Son yıllarda milyonlarca insan; enerji terapilerine, çakralara, aura çalışmalarına, kristallere, manifest uygulamalarına, kozmik bilinç söylemlerine, geçmiş yaşam terapilerine ve benzeri pek çok spiritüel akıma ilgi göstermeye başladı. Dikkat edilirse bunların her biri farklı isimler taşıyor. Fakat hepsi aynı ihtiyaca cevap vermeye çalışıyor: Hayata yeniden anlam kazandırmak.

Aslında mesele kristaller değildir.

Mesele çakralar da değildir.

Mesele...

İnsanın anlam arayışıdır.

***

Bir nörolog olarak bu tabloya sadece dinî veya sosyolojik açıdan değil, insan beyni açısından da bakıyorum. Beynimiz belirsizlikten hoşlanmaz. Kontrol edemediği olayları açıklamak ister. Zor problemlerin kolay cevapları olmasını arzu eder. Geleceği bilmek, hastalıklardan korunmak, ilişkilerinde mutlu olmak ve hayatını güven içinde sürdürebilmek ister.

Bu yüzden kesinlik vaat eden her düşünce sistemi insana cazip gelir.

"Doğru frekansı yakalarsan hayatın değişecek."

"Evrene doğru mesajı gönderirsen istediğin gerçekleşecek."

"Enerjini yükseltirsen bütün kapılar açılacak."

Bu cümlelerin ilgi görmesinin sebebi yalnızca muhtevaları değildir. İnsan beyninin umut üretmeye yatkın olmasıdır. Çünkü umut, insanın en temel ihtiyaçlarından biridir.

Fakat burada çok önemli bir nüans var.

Umut...

Hakikatin yerine geçemez.

***

Çağımızın en büyük problemi bilgi eksikliği değildir. Bugün insanlık, tarihte hiç olmadığı kadar fazla bilgiye ulaşabiliyor. Fakat aynı zamanda hiç olmadığı kadar bilgi kirliliğiyle de karşı karşıya. Özellikle sosyal medya çağında, kulağa hoş gelen her iddia kısa sürede milyonlara ulaşabiliyor. Bilimsel kavramlar, çoğu zaman bilimsel metodlardan koparılarak yeni vaatlerin süslü ambalajına dönüştürülebiliyor. "Kuantum", "epigenetik", "frekans", "enerji" gibi kavramlar, gerçek anlamlarının dışına taşınarak insanların umutlarını besleyen sloganlara dönüşebiliyor.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur: Bilimsel bir kelime kullanmak, bir iddiayı bilimsel yapmaz.

Bilimin dili...

Bilimin yöntemiyle birlikte anlam kazanır.

***

Bütün bunları anlatırken hedefim herhangi bir insanı küçümsemek veya inanç arayışını değersiz görmek değildir. Tam tersine, bu arayışın insanın yaratılışında bulunduğunu düşünüyorum. İnsan, anlam aradığı için insandır. Ancak yönünü kaybettiğinde, hakikatin yerine iyi hissettiren anlatıları koyma tehlikesiyle karşı karşıya kalabilir.

İşte modern çağın en büyük kırılması tam burada yaşanıyor.

İnsan...

İnanmayı bırakmıyor.

Sadece...

İnandığı şeyi değiştiriyor.

***

Uzun yıllardır üzerinde çalıştığım Kırılan Zaman adlı eserde peşinden gittiğim temel sorulardan biri de budur: İnsan, hakikatten uzaklaştığında neden yeni hakikatler üretmeye ihtiyaç duyar? Neden her çağ, kendi putlarını ve kendi kurtuluş reçetelerini oluşturur? Tarih, psikoloji, nörobilim ve Kur'an-ı Kerim'in ortaya koyduğu insan anlayışı birlikte okunduğunda, bu soruların birbirinden bağımsız olmadığı görülüyor.

Bu yazı serisinde, modern çağın yeni inanç anlatılarını, onları ortaya çıkaran psikolojik zemini ve bilimle ilişkilerini birlikte ele almaya çalışacağız. Çünkü bir fikri anlamanın ilk şartı, onu neden insanların benimsediğini anlayabilmektir.

Çünkü hakikate giden yol...

Önce insanın neden yanıldığını anlamaktan geçer.

İnsan değişmeden tarih değişmez.