DİKKAT ÖZGÜRLÜĞÜ

Çağımızın En Büyük Mücadelesi

Geçmiş yüzyıllarda insanlar topraklarını korumaya çalışıyordu.

Sonra ekonomilerini...

Sonra kültürlerini...

Bugün ise dikkatlerini...

Çünkü çağımızın en büyük savaşı artık sınırlar üzerinde değil, zihinler üzerinde yürütülüyor.

Bir zamanlar sömürgeciler ülkelerin madenlerine, limanlarına ve ticaret yollarına sahip olmak istiyordu. Bugünün dijital dünyasında ise en değerli kaynak petrol değil, altın değil, hatta bilgi bile değil.

Dikkat…

Çünkü dikkati yöneten, davranışları da yönlendirebiliyor.

İnsanlık tarihinde ilk kez milyarlarca insanın dikkati, dünyanın farklı noktalarındaki dev teknoloji şirketleri tarafından aynı anda ölçülüyor, analiz ediliyor ve yönlendiriliyor. Hangi videoyu kaç saniye izlediğimiz, hangi haberde durduğumuz, hangi başlığa tıkladığımız, hangi görüntü karşısında öfkelendiğimiz ya da heyecanlandığımız sürekli kayıt altına alınıyor.

Aslında satılan ürün çoğu zaman biz değiliz.

Daha doğrusu zamanımızdır.

Dikkatimizdir.

Bugün birçok dijital platformun temel amacı insanı bilgilendirmek değil, mümkün olduğunca uzun süre ekranda tutmaktır. Çünkü ekran başında geçirilen her saniye ekonomik bir değere dönüşmektedir.

Peki insanı ekranda tutmanın en kolay yolu nedir?

Bunun cevabını nörobilim veriyor.

İnsan beyni kötü haberlere, tehditlere ve çatışmalara daha duyarlıdır.

İnsanlık tarihi boyunca hayatta kalmaya çalışan beynimiz, güzel manzaraları değil tehlikeleri fark edecek şekilde gelişti. Ormanda yürüyen bir insanın bir çiçeği fark etmemesi sorun değildi. Ancak çalının arkasındaki aslanı fark etmemesi ölümcül olabilirdi.

Bu nedenle beynimiz bugün bile olumsuz bilgileri olumlu bilgilere göre daha güçlü işlemektedir.

Bir övgüden çok bir eleştiri...

Bir başarıdan çok bir başarısızlık...

Bir güzel haberden çok bir felaket haberi dikkat çeker.

Medya dünyası da bunu çok iyi bilir.

Bu yüzden televizyon ekranlarında çoğu zaman sakinlik değil gerilim vardır.

Çözüm değil kavga vardır.

Uzlaşma değil çatışma vardır.

Bir televizyon programında üç kişinin sakin sakin sohbet etmesi ile üç kişinin birbirine bağırması aynı ilgiyi çekmez. Ne yazık ki bağıranlar daha fazla izlenir, öfkelenenler daha fazla paylaşılır, kavga edenler daha fazla görünür olur.

Sosyal medya algoritmaları da aynı mekanizma ile çalışır.

Öfke dikkat çeker.

Korku dikkat çeker.

Tartışma dikkat çeker.

Ve dikkat, görünürlüğe dönüşür.

Görünürlük ise ekonomik güce...

Böylece insan zihni farkında olmadan sürekli bir uyarı ve alarm iklimi içinde yaşamaya başlar.

Peki bunun bedeli nedir?

Kaygı...

Tükenmişlik...

Dikkat dağınıklığı...

Sabırsızlık...

Ve giderek azalan derin düşünme kapasitesi...

Bugün birçok insanın bir kitap sayfasına on dakika odaklanamadığı halde saatler boyunca kısa videolar arasında dolaşabilmesi tesadüf değildir. Çünkü modern sistem dikkatimizi eğitmek yerine parçalamaktadır.

Daha da önemlisi, sürekli eleştiri ve olumsuzluk kültürü zamanla insanların dünya algısını da değiştirmektedir.

Bir süre sonra kişi, dünyanın gerçekten olduğundan daha kötü bir yer olduğuna inanmaya başlar.

İnsanlara güven azalır.

Umut azalır.

Toplumsal aidiyet zayıflar.

Oysa hayat, ekranlarda gördüğümüz kadar karanlık değildir.

İşte tam bu noktada yeni bir kavrama ihtiyacımız var:

Dikkat özgürlüğü.

Dikkat özgürlüğü; insanın neye bakacağına, neyi izleyeceğine ve zihnini neyle besleyeceğine kendisinin karar verebilmesidir.

Sürekli alarm veren içeriklerin peşinden sürüklenmemektir.

Algoritmaların değil, kendi iradesinin rehberliğinde yaşayabilmektir.

Belki de geleceğin en özgür insanları, en zengin ya da en güçlü olanlar değil; dikkatlerini koruyabilen insanlar olacaktır.

Çünkü dikkatini kaybeden insan zamanını kaybeder.

Zamanını kaybeden insan inancını kaybeder.

Bu yüzden çağımızın en önemli mücadelelerinden biri ekonomik bağımsızlık kadar zihinsel bağımsızlıktır.

Ve belki de gerçek özgürlük, düşünce özgürlüğünden önce dikkat özgürlüğüdür.