Dedelerimizin Geldiği Mâverâünnehir’e Yolculuk - ZAMANIN DURDUĞU YER: BUHARA

Bazı şehirler vardır; haritada yalnızca bir nokta gibi görünür ama insan ruhundaki ve insanlık tarihindeki karşılığı bir kıtadan büyüktür.

Bazı şehirler vardır… Onları görmek için yola çıkarsınız fakat vardığınızda anlarsınız ki aslında o şehir sizi çağırmıştır.

Bu şehirlerde taşlar susar ama ruhlar coşar… Duvarları sessizdir ama asırlar boyunca insanlığa söz söylemeye devam eder. Ve bazı şehirler vardır ki oraya vardığınızda yalnızca başka bir ülkeye gitmiş olmazsınız. Başka bir zamana geçmiş gibi hissedersiniz.

Buhara işte tam da böyle bir şehirdir.

Burası sadece Özbekistan sınırları içerisinde bulunan kadim bir şehir değildir. Burası İslam medeniyetinin hafızası, ilmin başkentlerinden biri ve gönül mimarlarının yetiştiği yerdir. Burası ruh terbiyesinin merkezidir de aynı zamanda…

Özbekistan denildiğinde birçok kişinin aklına ilk olarak Semerkand gelir. Oysa bu coğrafyanın kalbi, ruhu ve hafızası Buhara’dır. Çünkü Buhara yalnızca taş, toprak ve mimariden ibaret değildir. Buhara, ilmin şehirleşmiş ve hikmetin sokaklara taşmış halidir. Sessizliğin bile konuştuğu bir yerdir Buhara...

Adını duyduğunuzda bile zihninizde tarih canlanır; kubbeler yükselir, minareler görünür, medrese avlularında ilim halkaları kurulur ve birden kendinizi sıradan bir geziye değil, asırlardır devam eden büyük bir medeniyet yürüyüşüne çıkmış gibi hissedersiniz.

Kısacası Buhara… Bir şehir değildir. Bir medeniyetin kalbidir.

Tarihçiler Buhara’yı “İslam medeniyetinin en güçlü ilim merkezlerinden biri” olarak tarif eder. Bu tanım eksik bile kalır çünkü burası sadece alim yetiştiren bir şehir değil; medeniyetin ruhunu yoğuran bir merkezdir. Burada yetişen ve yaşayan alimlere bakmak bile insanın ruhunu doyurur.

Buhara ve çevresi, özellikle “Nakşibendîyye Yolu”nun kalbi kabul edilen Silsile-i Aliyye büyüklerinin önemli bir kısmını bağrında taşır. Bu mübarek zatlar, yalnız kendi dönemlerini değil, asırlar boyunca Türk-İslam dünyasının manevî iklimini şekillendirmiş büyük gönül sultanlarıdır. Buhara’da kabirleri bulunan Silsile-i Aliyye büyükleri şehrin manevi havasını zirvelere ulaştırır.

Hatta Buhara için şunlar söylenir; dünyada mübarek zatların bulunduğu yerlere semadan nur ve bereket yağar… Ama Buhara’da öyle büyükler var ki oradan semaya nur ve feyz yükselir.

Buhara, yalnızca bir şehir değil; asırlardır gönülleri aydınlatan büyük mürşidlerin huzur beldesidir. Bu kutlu beldede, Abdülhâlık Goncdüvânî hazretleri, insan ruhunun terbiyesini hikmetle yoğuran büyük irfan mimarı olarak; Arif-i Rivegerî hazretleri, hakikat yolunda istikamet ve sadakatin sembolü olarak; Mahmûd-i İncirfagnevî hazretleri, gönül eğitiminde aşkı temsil eden büyük bir mürşid-i kamil olarak medfundur.

Yine Buhara topraklarında Ali Râmîtenî hazretleri, yani “Hâce Azîzân” ve “Pîr-i Nessâc” olarak bilinen mübarek zat, edep ve manevî olgunluğun timsali olarak; Muhammed Baba Semmasî hazretleri, yüksek feraset ve basiretiyle; Seyyid Emir Külâl hazretleri ise gönüller fetheden büyük bir mürşid-i kamil olarak asırlardır ziyaretçilerini karşılamaktadır.

“Önce hocamı, sonra anamı, en son da beni ziyaret edin” buyurarak gelecek asırlara hem hoca hem de ata kıymetinin mesajını veren, altın silsilenin en parlak yıldızlarından biri olan Şah-ı Nakşibendî hazretleri ise Buhara’nın manevi semasını aydınlatan en büyük kutuplardan biri olarak burada medfundur. Onun “Halk içinde Hak ile olabilmek” düsturu, yalnız yaşadığı çağa değil, modern dünyanın bunalımlı insanına da hala yol göstermektedir.

Buhara halkı tarafından “7 Pir” olarak adlandırılan Abdülhâlık Goncdüvânî hazretleri, Muhammed Arif-i Rivegerî hazretleri, Mahmud-i Encirfagnevî hazretleri, Ali Râmîtenî hazretleri, Muhammed Baba Semmasî hazretleri, Seyyid Emir Külâl hazretleri ve Şah-ı Nakşibend hazretleri, Türkistan’ın manevî kalbi sayılan bu coğrafyada adeta bir nur halkası oluşturmaktadır.

Bu yüzden Buhara’yı ziyaret etmek, yalnızca tarihî eserleri görmek değil; Silsile-i Aliyye’nin asırlar boyunca kurduğu büyük maneviyat iklimini hissetmek, o ruhu teneffüs etmek ve medeniyetimizin kalp atışlarını yeniden duymaktır.

Buhara’ya vardığınızda ilk hissettiğiniz şeylerden biri de şaşırtıcı bir sükûnet oluyor. Modern hayatın gürültüsüne alışmış insanlar için bu sükûnet  (dinginlik) neredeyse unutulmuş bir duygudur. Sokaklarda yürürken bir şey fark ediyorsunuz; bu şehir hiç acele etmiyor. Sanki zaman, burada daha yavaş akıyor. Belki de bu yüzden Buhara, insanın iç sesini en net duyabildiği şehirlerden biri…

Şehrin manevi duraklarından biri olan Seyyid Emir Külâl Hazretleri’nin huzuruna vardığınızda, kalbinizde tarif edilmesi güç bir huzur oluşuyor. Ardından mübarek hanımefendi Bibi Ârife Fâtıma Hatun’un mübarek türbesini ziyaret ediyorsunuz… Daha sonra da Şah-ı Nakşibendî hazretlerini… Yani Şah-ı Nakşibend hazretleri “önce hocamı, sonra anamı ve en son da beni ziyaret edin” mübarek sözüyle gönüllere bir teşrifat kaidesi yerleştirmiş ve her ziyaret eden bu usulü tatbik edegelmiştir.

Bu mekanlar yalnızca bir ziyaretgah değil; maneviyatın zirvelere ulaştığı, nakşibendiyye yolunun temellerinin atıldığı huzur yuvası...

Nakşibendî geleneğinin temelinde yatan “Halk içinde Hak ile olmak” düsturu, bugün bile modern dünyanın dağınıklığı içinde yol arayan insanlara güçlü biçimde rehberlik ediyor.

Şah-ı Nakşibendî hazretlerinin mübarek hayatına baktığınızda büyük bir hakikati görüyorsunuz; hakiki büyüklük gösterişte değil, maneviyatta yani gönüllerdedir. Gürültüde değil, sükundadır. Belki de bu yüzden Buhara insana sürekli aynı soruyu soruyor; “Bunca koşuşturmanın içinde hakikatte neyi kaybettik?”

Buhara’nın sadece manevi yönü değil, mimarisi de muhteşem…

UNESCO Dünya Mirası listesindeki tarihî merkez, adeta açık hava müzesi gibi... Ark Kalesi, geçmişin siyasi hafızası gibi karşınızda yükseliyor. Her tuğlasında bir devlet aklı, her duvarında bir mücadele saklı.

Sonra, Poyi Kalon Kompleksi… Buraya adım attığınız anda gözleriniz doğal olarak Kalan (Kalon) Minaresi’ne çevriliyor. Asırlardır ayakta duran bu yapı, sadece bir mimari eser değil; adeta taşlaşmış bir vakardır. Yanındaki Mir-i Arab Medresesi ise ilmin heybetini temsil ediyor. İnsan orada durup şunu düşünüyor; bir medeniyet, ilme bu kadar mı değer verir! Bir medeniyet zirvelere yükselirken bu kadar mı muazzam olur!

Bolo Hauz Camii’nin ahşap sütunları arasında yürürken geçmişten bugüne uzanan bir estetik anlayışını görüyorsunuz. İncelik… Sabır… Zarafet… Modern dünyada giderek azalan değerler…

Buhara’nın çarşılarında gezerken ise başka bir yüzüyle tanışıyorsunuz; yaşayan ve hayal ötesi Buhara...

Baharat kokuları, tandır ekmeği, geleneksel Özbek pilavı, bakır işlemeler… Her şey size aynı şeyi söylüyor; medeniyet yalnızca kitaplarda kurulmaz aynı zamanda hayatın içinde de kurulur.

Özbek pilavının başında duran ustayı izlerken aslında bir kültürün devamlılığını seyrediyorsunuz. Bir tarif değil bu; nesilden nesile aktarılan bir hafıza…

Bugün birçok insan mutluluğu hızda arıyor. Daha hızlı yaşamak, daha hızlı üretmek, daha hızlı tüketmek… Fakat Buhara bunun tam tersini fısıldıyor; yavaşla, sakin yaşa, geçmişi hayal et, gelecek ufuklara sakince bak…

Belki de bu çağın en büyük problemi unutmak… Nereden geldiğimizi, kim olduğumuzu, hangi medeniyetin çocukları olduğumuzu unutuyoruz. Buhara, bu unutkanlığa karşı güçlü bir hatırlatma yapıyor ziyaretçilerine… Bu yüzden Buhara’ya yapılan yolculuk, turistik bir seyahatten çok daha fazlasıdır. Bu yolculuk biraz kendine dönüş, biraz geçmişle buluşma, biraz da ruhun dinlenmesidir.

Şehirden ayrılırken insanda garip bir his kalıyor. Sanki bir şehirden değil, çok eski bir dosttan ayrılıyorsunuz ve içinizden şu cümle geçiyor; “bazı şehirler gezilir, bazıları görülür ama Buhara… Buhara, insanın içine işlenir.”

Daha önce yazdıklarımızı tekrar hatırlayalım; bazı şehirlere semadan nur yağarken Buhara’dan semaya nurlar yükselir.

Bütün bu ihtişamı bize sunan, Türkistan coğrafyasını avucunun içi gibi bilen ve ziyaretçilerini muhteşem bir hatıra yolculuğuna çıkaran, her şeyi hatasız ve kusursuz biçimde gerçekleştiren hatta ülkemizde bu işi yıllardır en iyi şekilde başaran İrfan Turizm’e teşekkür etmeden de geçemeyiz. Yıllardır yaptığımız geziler içinde apayrı hayaller sunan ve gönüllerde muhteşem bir tat bırakan İrfan Turizm’e çok çok teşekkür ediyoruz. Herkese bu kıymetli toprakları mutlaka görmesini tavsiye ediyoruz.

Gelecek hafta yazımıza Semerkand ve Taşkent ile devam edeceğiz inşallah. Şimdilik kalın sağlıcakla…