AVATAR FİLMİ İZLENMELİ Mİ?

Bugün ele alınan film, ilk bakışta tarih ya da sanat tarihiyle doğrudan ilişkili gibi görünmese de, derinlikli bir okuma yapıldığında çok katmanlı bir düşünce dünyasına kapı aralamaktadır. Bu bağlamda Avatar filmi, yalnızca bir bilim kurgu yapımı olarak değil; sanat, inanç, felsefe ve insanlık tasavvuru üzerinden okunabilecek bir eser olarak değerlendirilmektedir. Avatar’ın özellikle birinci filmi, güçlü bir felsefi altyapıya sahiptir ve bu altyapı, ikinci filmle birlikte karşılaştırmalı olarak ele alındığında daha da görünür hâle gelmektedir.

Avatar’ın üzerinden uzun süre geçmiş olması, yeni bir izleyici kitlesinin bu filmi hiç tanımamasına da yol açmıştır. Buna rağmen film, yalnızca sinema salonlarında değil; Topkapı Sarayı gibi tarihî mekânların anlatımlarında dahi kendine yer bulabilecek niteliktedir. Bunun temel nedeni, Avatar’ın görsel dünyasının, yüzyıllar önce Osmanlı sanatında karşılığı bulunan bir estetik anlayışı çağrıştırmasıdır.

Topkapı Sarayı’nda Sultan İbrahim tarafından inşa ettirilen Sünnet Odası’nın duvarlarındaki çinili panolar, Avatar ile kurulan bu bağlantının en çarpıcı örneklerinden biridir. Kanuni Sultan Süleyman döneminde, Tebriz’den İstanbul’a gelen ünlü sanatçı Şahkulu tarafından yapılan bu panolar, tek parça hâlinde devasa boyutlarda tasarlanmıştır. Bu panolarda, doğrudan herhangi bir canlıyı birebir kopyalamayan; Allah'ın "celle celalühü" yarattığı varlıklardan esinlenerek oluşturulmuş fantastik hayvanlar, bitkiler ve kuşlar yer almaktadır. Yerden yüzlerce metre yukarı uzanan orman tasvirleri, olağanüstü bir tabiat algısı sunmaktadır.

Avatar filminde de benzer bir anlayış göze çarpmaktadır. Pandora gezegeninde tasvir edilen ormanlar, yeryüzünde karşılığı olmayan; ancak tanıdık unsurlardan oluşan, son derece zengin ve hayranlık uyandırıcı bir ekosistemi yansıtmaktadır. Filmdeki bu görsel dünya, sanatçının yaratılmış olanı çok iyi gözlemleyip yeni bir terkiple sunmasının bir sonucudur. Bu yönüyle Avatar, bir “yaratma” değil, güçlü bir “toplama ve yeniden kurgulama” örneği olarak dikkat çekmektedir.

Avatar’ın izleyicide bıraktığı en güçlü etkilerden biri, cennet tasavvurunu yeniden düşünmeye sevk etmesidir. Basit ve alışıldık cennet imgelerinin ötesinde, Pandora gezegeninde sunulan hayat; çeşitlilik, estetik ve uyum açısından son derece zengindir. Bu durum, “Eğer bir insan böyle bir dünya kurgulayabiliyorsa, Allah’ın (celle celalühü) vaad ettiği cennet nasıl olur?” sorusunu kaçınılmaz hâle getirmektedir.

Filmin birinci bölümünde en dikkat çekici unsurlardan biri, başrol karakterinin yürüme engelli olmasıdır. Jake Sully karakteri, tekerlekli sandalyeye mahkûm bir asker olarak Pandora’ya gönderilir. Avatar bedenine geçtiği ilk anda ayaklarını oynatması, yere basması ve koşması, filmin en etkileyici sahneleri arasında yer almaktadır. Bu sahne, “İnsanlar uyumaktadır, ölünce uyanırlar” hadisini çağrıştıran güçlü bir sembolizm barındırmaktadır.

Avatar’da dünya hayatı ile ahiret hayatı arasında kurulan bu örtük bağ, filmin felsefi yönünü derinleştirmektedir. Pandora’daki yaşam, insanın dünyadaki eksikliği ve acziyetine karşılık, mükemmele yakın bir düzen sunmaktadır. Bu bağlamda film, geçicilik, bedenin sınırlılığı ve ruhun arayışı gibi temaları ön plana çıkarmaktadır.

Film aynı zamanda modern dünyanın sömürgeci anlayışına yönelik güçlü bir eleştiri içermektedir. Pandora’ya “medeniyet götürme” iddiasıyla gelen insanlar, aslında gezegenin tüm kaynaklarını sömürmekte ve yerli halkın yaşam alanlarını yok etmektedir. Bu durum, tarihte yaşanmış sömürgecilik örnekleriyle büyük benzerlik taşımaktadır. Film, bu eleştiriyi açıkça ve çekinmeden yapmasıyla dikkat çekmektedir.

Avatar’da öne çıkan bir diğer önemli kavram, “boş zihin” meselesidir. Jake Sully’nin “Ben askerim, beynim boş” ifadesi, önyargılardan arınmış olmanın önemine işaret etmektedir. Bu durum, İslam tarihinde Hz. Muhammed'in "sallallahu aleyhi ve sellem" ümmi oluşuyla paralel bir anlam taşımaktadır. Önceden doldurulmamış bir zihnin, hakikati daha saf bir şekilde kabul edebilmesi vurgulanmaktadır.

Filmin finaline doğru, Eywa adı verilen yaratıcı güçle kurulan bağ, sebeplerin tükendiği anda ilahi yardımın gelişini sembolize etmektedir. Pandora’daki canlıların, doğanın ve hayvanların insanlara karşı birleşmesi, Fil Suresi’ndeki Ebabil Kuşları kıssasını çağrıştırmaktadır. Bu sahneler, ilahi kudretin karşısında hiçbir teknolojik gücün duramayacağını güçlü bir görsel anlatımla sunmaktadır.

Avatar 2’ye gelindiğinde ise anlatının odağı belirgin biçimde değişmektedir. Birinci filmde tüm Pandora için mücadele eden Jake Sully, ikinci filmde ailesini merkeze alan bir karakter hâline gelmiştir. Bu durum, anlatının evrensel boyutunu daraltmakta ve hikâyeyi daha bireysel bir çerçeveye sıkıştırmaktadır. Buna rağmen film, görsel açıdan olağanüstü bir zenginlik sunmaktadır.

Özellikle su altı dünyasının tasviri, Avatar 2’nin en dikkat çekici yönlerinden biridir. Deniz altındaki yaşam, balinalar ve diğer deniz canlıları, Allah’ın "celle celalühü" yarattığı çeşitliliği bir kez daha hayranlık uyandıracak şekilde yansıtmaktadır. Film boyunca izleyici, su altındaki bu dünyada yaşama isteğini defalarca hissetmektedir.

Ancak Avatar 2’de felsefi ve metafizik derinlik, birinci filme kıyasla daha sınırlı kalmaktadır. Film, daha çok görsel bir şölen sunmakta ve üçüncü filme hazırlık niteliği taşımaktadır. Büyük çatışmanın ve derinlikli anlatının asıl olarak Avatar 3’te ortaya çıkacağı hissi güçlüdür.

Avatar serisi, yalnızca bir bilim kurgu filmi olmanın ötesinde; insanın varoluşunu, dünya hayatının geçiciliğini, sömürgeciliği, inancı ve ahlaki değerleri düşündüren çok katmanlı bir anlatı sunmaktadır. Özellikle birinci film, felsefi ve dini çağrışımlarıyla izleyicide derin izler bırakmaktadır.

İkinci film ise görsel açıdan son derece etkileyici olmakla birlikte, anlatısal derinlik bakımından daha sınırlı kalmaktadır. Buna rağmen Avatar 2, Allah’ın "celle celalühü" yarattığı çeşitliliği ve tabiatın ihtişamını farklı bir perspektiften sunması açısından izlenmeye değer bir yapım olarak öne çıkmaktadır.

Sonuç olarak Avatar, insanı hem kendisiyle hem de inançlarıyla yüzleştiren; bakıldığında yalnızca bir film değil, derin bir düşünme daveti sunan bir anlatı olarak değerlendirilebilir. Avatar 3’ün ise bu düşünsel mirası daha ileri taşıması beklenmektedir.