BU ÜLKE NEDEN DİNLENEMİYOR?

Bir toplumun dinlenememesi, yalnızca sosyal ya da siyasal bir mesele değildir.
Bu aynı zamanda nöropsikolojik bir durumdur. Çünkü toplumsal iklim, bireyin sinir sistemi üzerinden okunur.

İnsan beyni iki temel mod arasında çalışır:
tehdit algısı ve güven algısı.
Tehdit algısı devredeyken beyin hayatta kalmaya odaklanır; güven algısı aktif olduğunda ise onarım ve dinlenme başlar. Dinlenmek, biyolojik olarak ancak “tehdit yok” sinyali alındığında mümkündür.

Maalesef ülkemizde sorun tam da burada başlıyor.
Zihinler, uzun süredir tehdit modundan çıkamıyor.

Sürekli değişen gündem, ani krizler, belirsiz yarınlar; beynin amigdala merkezli alarm sistemini kronik olarak uyarıyor. Amigdala, tehlikeyi fark etmek için vardır; fakat tehlike sürekli algılanır hâle geldiğinde, beyin bu durumu “normal” kabul eder. Böylece stres hâli istisna olmaktan çıkar, temel duruma dönüşür.

Kronik stres, prefrontal korteksin işlevini baskılar.
Yani akıl yürütme, muhakeme, planlama ve sağduyu devreleri zayıflar. İnsan daha çabuk öfkelenir, daha çabuk umutsuzluğa kapılır, daha keskin tepkiler verir. Toplumsal dilin sertleşmesi, tahammülsüzlüğün artması bunun doğal sonucudur.

Bir toplumda herkes yorgunsa, bu bireysel değildir.
Bu, o toplumun sinir sisteminin yorulduğunu gösterir.

Dinlenemeyen beyin, uyusa bile toparlanamaz.
Çünkü uyku yalnızca fizyolojik bir süreç değildir; zihinsel güven eşliğinde anlam kazanır. Gece yatağa yatan kişi, sabah neyle uyanacağını kestiremiyorsa, beyin uyku sırasında bile tetiktedir. Bu yüzden sabahlar yorgun başlar.

Toplumsal belirsizlik, beyinde “öngörü kaybı”na da yol açar.
Beyin için en zor durum, kötü ihtimal değil; belirsiz ihtimaldir. Belirsizlik, stres hormonlarını sürekli yüksek tutar. Kortizol düşmeyince dinlenme gerçekleşmez.

Bir başka sebep, duygusal yükün taşınamaması.
Bu ülkede insanlar çok şey yaşar ama çok azını konuşur. Bastırılan öfke, keder, içe atılan korku… Hepsi bedende kalır. Sonra beden ağrıları olur, mide yanması olur, çarpıntı olur

Dolayısıyla öfke, keder, hayal kırıklığı… İfade edilemeyen her duygu, bedene yük olur. Bu yüzden bu ülkede yorgunluk çoğu zaman “bedensel şikâyetler” üzerinden konuşulur: ağrılar, çarpıntılar, sindirim sorunları. Oysa kök neden çoğu zaman sinir sistemidir.

Adalet duygusu da nöropsikolojik bir ihtiyaçtır.
Hakkaniyet hissi zedelendiğinde, beyin bunu tehdit olarak algılar. Çünkü adalet, öngörülebilirliğin temelidir. Öngörü bozulduğunda güven çöker, güven çökünce dinlenme de imkânsız hâle gelir.

Bu yüzden bu ülkede tatiller bile tam dinlendirmez.
Mekân değişir ama sinir sistemi yerinde kalır. Telefon kapatılsa bile zihin kapanmaz.

Peki, bir ülke nasıl dinlenir?

Önce sinir sistemi sakinleştirilerek.
Sürekli alarm üreten dil terk edilmeden, belirsizlik azaltılmadan, her gün yeni bir krizle uyanmadan bu mümkün değildir.

Toplumlar da insanlar gibidir.
Sinir sistemi yorgun olan bir beden nasıl toparlanamazsa, sinir sistemi tükenmiş bir ülke de dinlenemez.

Ve dinlenemeyen bir toplum, sağlıklı düşünemez.
Sağlıklı düşünemeyen bir toplum da aynı yorgunluğu tekrar tekrar yaşamaya devam eder.