DAHA FAZLA HASTANE Mİ, DAHA FAZLA SAĞLIK MI?

Sağlık Bakanımız geçtiğimiz günlerde 60 yeni hastanenin hizmete açılacağını açıkladı.

Şüphesiz bu önemli bir yatırımdır.

Yeni binalar...

Yeni yataklar...

Yeni cihazlar...

Yeni sağlık kampüsleri...

Bütün bunlar sağlık sisteminin fiziksel kapasitesini artıracaktır hiç kuşkusuz.

Fakat asıl soru şu:

Daha fazla hastane açmak, daha fazla sağlık anlamına gelir mi?

Çünkü sağlık, yalnızca bina yapmakla çözülebilecek bir mesele değildir.

Bugün ülkemizin birçok hastanesinde ciddi bir yoğunluk yaşanmaktadır.

Randevu bulmak zorlaşmakta, poliklinik koridorları dolup taşmaktadır.

Bir hekim çoğu zaman günde 50-60 hatta daha fazla hastaya bakmak zorunda kalmaktadır.

Bu şartlar altında ister istemez insan merkezli tıptan tetkik merkezli tıbba doğru bir kayış yaşanmaktadır.

Hasta anlatmaya çalışıyor.

Doktor yetişmeye çalışıyor.

Bilgisayar ekranı büyüyor.

İnsan küçülüyor.

Oysa hekimlik yalnızca MR görüntüsü yorumlamak değildir.

Hekimlik yalnızca laboratuvar sonuçlarına bakmak da değildir.

Hekimlik bir insanı tanımaktır.

Onun hikâyesini dinlemektir.

Kaygılarını anlamaktır.

Çünkü hasta yalnızca bir beden değildir.

Duyguları vardır.

Korkuları vardır.

Soruları vardır.

Ve çoğu zaman yalnızca ilaca değil, anlaşılmaya da ihtiyacı vardır.

Ne var ki mevcut sistemde buna yeterince zaman ayırabilmek her geçen gün daha zor hâle gelmektedir.

Bunun sonucu olarak birçok insan teşhis almakta fakat tam anlamıyla şifa bulamamaktadır.

Aynı şikâyetlerle yeniden hastaneye gitmektedir.

Yeni tetkikler yapılmaktadır.

Yeni reçeteler yazılmaktadır.

Yeni randevular oluşturulmaktadır.

Fakat kişi bir türlü iyileştiğini hissedememektedir.

Çünkü bazen sorun yalnızca bedende değildir.

İnsanın zihni, duyguları ve hayat hikâyesi de tedavinin bir parçasıdır.

Hastalık çözülse bile hasta kendisini anlaşılmış hissetmediğinde arayış devam etmektedir.

Sonuçta kişi sağlık sisteminin içinde dönüp duran bir yolcuya dönüşebilmektedir.

Belki de bu yüzden sağlık sisteminin geleceğinde yalnızca daha fazla teknolojiye değil, daha fazla insani temasa ihtiyaç var.

Bugün birçok eğitim ve araştırma hastanesinde hasta her kontrolünde farklı bir hekimle karşılaşabilmektedir.

Bir önceki görüşmeyi bilen başka bir doktor, sonraki görüşmede başka bir doktor...

Bu durum hasta ile hekim arasındaki güven ilişkisini zayıflatmaktadır.

Oysa tıbbın en önemli unsurlarından biri devamlılıktır.

Bir hastanın yıllar boyunca aynı hekim tarafından takip edilmesi bazen en gelişmiş teknolojiler kadar değerlidir.

Tam da burada üzerinde düşünülmesi gereken bir başka konu ortaya çıkmaktadır.

Acaba sağlık yükünü yalnızca büyük hastaneler üzerinden taşımaya çalışmak ne kadar doğrudur?

Bugün ülkemizin dört bir yanında hizmet veren çok sayıda muayenehane hekimi bulunmaktadır.

Ancak SGK sistemi dışında bırakıldıkları için vatandaşların büyük bölümü bu hekimlere ulaşamamaktadır.

Oysa belirli standartlar ve denetimler çerçevesinde muayenehanelere de SGK kapsamında hizmet verebilme imkânı tanınsa ne olurdu?

Hastanelerdeki yığılma azalırdı.

Vatandaş istediği hekime daha kolay ulaşabilirdi.

Hasta-hekim ilişkisi güçlenirdi.

Belki sağlık hizmeti daha dengeli dağılırdı.

En önemlisi devlet sürekli yeni binalar yapmak yerine mevcut hekim potansiyelinden daha etkin şekilde yararlanabilirdi.

Meselenin bir başka boyutu ise genç hekimlerdir.

Bugün birçok tıp öğrencisi mezun olduğunda önünde oldukça sınırlı seçenekler görmektedir.

Devlette çalışmak...

Ya da özel hastanede çalışmak...

Ve çoğu zaman bunun dışına çıkamamak...

Oysa hekimlik tarih boyunca yalnızca bir iş değil, aynı zamanda bir ideal olmuştur.

Kendi kliniğini kurabilme hayali, kendi bilgi ve birikimini özgürce ortaya koyabilme arzusu mesleğin en güçlü motivasyon kaynaklarından biridir.

Belki de genç hekimlerin önemli bir kısmının yurt dışında gelecek aramasının sebeplerinden biri yalnızca ekonomik değildir.

Mesleki ufkun daralması da bu tercihte etkili olabilir.

Muayenehane hekimliğinin yeniden güçlenmesi, genç doktorlara mesleklerinin daha başında yeni hedefler ve yeni heyecanlar sunabilir.

Burada performansa dayalı sistemin etkisini de konuşmak zorundayız.

Çünkü bugün sağlık hizmetleri çoğu zaman yapılan işlemler üzerinden değerlendirilmektedir.

Bakan hasta sayısı... Yapılan işlem sayısı... İstenen tetkikler... Performans ölçütlerinin önemli bir bölümünü oluşturmaktadır.

Elbette sağlık hizmetlerinin ölçülebilir olması gerekir.

Ancak hekimliğin en kıymetli tarafları çoğu zaman rakamlara sığmaz.

Bir hastayı dikkatle dinlemek...

Onun kaygılarını anlamak...

Gereksiz tetkiklerden kaçınmak...

Uzun vadeli bir güven ilişkisi kurmak...

Bunlar performans cetvellerinde kolayca görünmez.

Fakat gerçek hekimliğin özünü oluştururlar.

Oysa bugün sistem farkında olmadan hasta iyileştirmeyi değil, hasta işlemeyi ödüllendiriyor olabilir.

İşte üzerinde durulması gereken en önemli sorulardan biri budur. Sağlık sisteminin başarısı kaç kişiye bakıldığıyla mı ölçülmelidir? Yoksa kaç kişinin gerçekten iyileştiğiyle mi?

Fakat mesele yalnızca hastaneler ve çalışma modelleriyle sınırlı değildir.

Daha temel bir tartışmaya da ihtiyaç var.

Bugünkü sağlık anlayışımız gerçekten sağlık mı üretmektedir, yoksa daha çok hastalık mı yönetmektedir?

Modern tıp insanlığa büyük hizmetler sunmuştur.

Antibiyotikler...

Cerrahi teknikler...

Yoğun bakım uygulamaları...

Aşılar...

Milyonlarca insanın hayatını kurtarmıştır.

Bunu inkâr etmek mümkün değil.

Ancak sağlık anlayışımız giderek daha fazla sentetik ilaç merkezli bir yapıya dönüşmektedir.

Tıp eğitimi büyük ölçüde farmakolojik tedaviler ekseninde şekillenmektedir.

Oysa insanlık tarihi yalnızca ilaçlardan ibaret değildir. Koruyucu hekimlik... Beslenme... Hayat tarzı düzenlemeleri... Fitoterapi... Kadim tıp birikimleri... Asırlardır insan sağlığının bir parçası olmuştur.

Bilimsel ölçütler çerçevesinde araştırılan ve denetlenen geleneksel şifa merkezlerinin kurulması, ülkemizin sağlık vizyonuna yeni bir boyut kazandırabilir. Çünkü sağlık yalnızca hastalık ortaya çıktıktan sonra müdahale etmek değildir.

Asıl başarı insanların daha az hastalanmasını sağlamaktır.

Belki de artık sağlık sistemlerini yalnızca kaç hastane yaptıklarıyla değerlendirmemeliyiz.

Asıl soru şudur:

İnsanlar daha mı sağlıklı?

Daha mı mutlu?

Daha mı az hastaneye ihtiyaç duyuyor?

Çünkü sağlık sistemlerinin başarısı, hastane koridorlarının ne kadar dolu olduğuyla değil; insanların o koridorlara ne kadar az ihtiyaç duyduğuyla ölçülmelidir.

Hastane yapmak kolaydır.

Zor olan insanı merkeze alan bir sağlık sistemi kurabilmektir.

Çünkü sağlık yalnızca bina değildir.

Sağlık yalnızca cihaz değildir.

Sağlık yalnızca reçete de değildir.

Sağlık; insanı bedeniyle, zihniyle ve ruhuyla birlikte görebilmektir.

Hülasa belki de asıl üzerinde durmamız gereken konu şudur:

Daha fazla hastane mi inşa ediyoruz, yoksa daha sağlıklı bir toplum mu?