HERKES İYİ GÖRÜNÜYOR; PEKİ GERÇEKTEN İYİ MİYİZ?

Modern İnsanın Görünmeyen Yorgunluğu

Birbirimize hiç bu kadar kolay ulaşabildiğimiz bir çağda yaşamamıştık. Dünyanın öbür ucundaki insanlarla saniyeler içerisinde konuşabiliyor, sevdiklerimizin yüzünü görebiliyor, binlerce insanın hayatına küçük bir ekranın içinden misafir olabiliyoruz. Fakat bütün bu imkânlara rağmen insanın iç dünyasında tuhaf bir yalnızlık büyüyor.

Fotoğraflar güzel, gülüşler hazır, sofralar zengin, tatiller kusursuz. Sosyal medyaya baktığınızda neredeyse herkes mutlu, başarılı ve hayatından memnun görünüyor.

Peki gerçekten öyle mi?

Herkes iyi görünüyor; fakat kim gerçekten iyi?

10 Ekim Dünya Ruh Sağlığı Günü vesilesiyle üzerinde düşünmemiz gereken sorulardan biri de budur. Çünkü ruh sağlığı yalnızca depresyon, anksiyete veya başka bir psikiyatrik hastalığın bulunmaması değildir. İnsanın kendisiyle, çevresiyle ve hayatla kurduğu ilişkinin de önemli bir göstergesidir.

Bugün pek çok insanın yaşadığı problem, yalnızca mutsuz olması değil; mutsuz görünmeye hakkı olmadığını düşünmesidir.

***

Modern hayat bize farkında olmadan yeni bir sorumluluk yükledi: Her zaman iyi görünmek.

Başarılı, güçlü, enerjik ve mutlu olmalıyız. Üstelik bütün bunları yaşamak da yetmiyor; başkalarına göstermemiz bekleniyor. Böylece insanın gerçek hayatıyla başkalarına sunduğu hayat arasında görünmez bir mesafe oluşuyor.

Bir tarafta gündelik hayatın yorgunlukları, aile içindeki anlaşmazlıklar, ekonomik kaygılar ve gelecek endişesi var. Diğer tarafta ise bütün bunlardan özenle arındırılmış fotoğraflar ve paylaşımlar...

İnsan kendi hayatının bütün zorluklarını biliyor; fakat başkalarının hayatlarının yalnızca seçilmiş güzel anlarını görüyor. Sonra da kendisine şu soruyu soruyor:

“Herkes bu kadar mutluyken ben neden değilim?”

Elbette insanlar eskiden de kendilerini başkalarıyla karşılaştırıyordu. Fakat bu karşılaştırmaların bir sınırı vardı. Bugün ise elimizdeki telefon aracılığıyla günün her saatinde binlerce insanın hayatına bakabiliyoruz. Üstelik çoğu zaman gerçek hayatlara değil, özenle düzenlenmiş görüntülere...

Bu sebeple sosyal medya, bazı insanlar için iletişim ve paylaşım imkânı sunarken bazıları için sürekli bir yetersizlik duygusunun kaynağına dönüşebiliyor. Başkalarının hayatı büyüdükçe insanın kendi hayatı gözünde küçülebiliyor.

Oysa bir fotoğraf mutluluğun delili olmadığı gibi, bir gülümseme de ruhsal iyilik hâlinin garantisi değildir.

Meselenin bir de nörobiyolojik boyutu var. İnsan beyni sosyal bir çevrede gelişmiştir. Başkaları tarafından kabul edilmek, takdir görmek ve bir topluluğa ait olmak, insanın temel psikolojik ihtiyaçları arasındadır. Bu yüzden sosyal kabul, beynin ödül ve motivasyon sistemleriyle yakından ilişkilidir.

Bir paylaşımımızın beğenilmesi veya olumlu bir yorum alması kısa süreli bir memnuniyet sağlayabilir. Bu süreçlerde dopaminerjik ödül devreleri de rol oynar. Ancak sorun, insanın kendisine verdiği değeri giderek dışarıdan gelen bu işaretlere bağlamasıyla başlar.

Beğenildikçe iyi hisseder, ilgi azaldığında kendisini sorgular. Böylece iç dünyasındaki denge, başkalarının davranışlarına bağımlı hâle gelir.

Oysa insanın değeri aldığı beğeni sayısıyla ölçülemez.

Bir insanın yüz bin takipçisi olabilir; fakat derdini anlatabileceği tek bir dostu bulunmayabilir. Kalabalıklar tarafından tanınabilir; fakat kimse tarafından gerçekten anlaşılmadığını hissedebilir.

Çünkü görülmek başka şeydir, anlaşılmak başka.

***

Günümüz insanının görünmeyen yorgunluğunun önemli sebeplerinden biri de sürekli güçlü görünme ihtiyacıdır. Üzüldüğümüzde belli etmememiz, yorulduğumuzda devam etmemiz, kırıldığımızda susmamız ve başarısız olduğumuzda hemen toparlanmamız bekleniyor.

Sanki insan olmak, hiç zayıflık göstermemek demekmiş gibi...

Hâlbuki insanın zaman zaman üzülmesi, korkması, yorulması ve hayal kırıklığı yaşaması hayatın tabiî bir parçasıdır. Bu duyguların varlığı tek başına ruhsal hastalık anlamına gelmez. Ruhsal dayanıklılık da hiç üzülmemek değildir; zorluklar karşısında duygularımızı tanıyabilmek, gerektiğinde destek alabilmek ve yeniden denge kurabilmektir.

Bazen insan kendisine: “Bugün iyi değilim.” Diyebilir.

Bu kabul bir yenilgi değil, insanın kendi gerçeğiyle yüzleşebilmesidir.

Elbette her duygumuzu herkesle paylaşmak zorunda değiliz. Mahremiyetin de insan ruhunu koruyan bir tarafı vardır. Fakat hiç kimseye açılmamak, sürekli iyiymiş gibi davranmak ve yardım istemeyi zayıflık saymak zamanla insanın yükünü ağırlaştırabilir.

İnsanın her zaman güçlü olması gerekmez; bazen güvendiği birinin yanında güçsüz kalabilmesi de gerekir.

Modern yalnızlık yalnızca tek başına yaşayan insanların meselesi değildir. Bazen kalabalık bir aile içerisinde de insan kendisini yalnız hissedebilir.

Aynı evde yaşayan, aynı sofraya oturan, aynı odada saatler geçiren insanların birbirleriyle neredeyse hiç konuşmadığına şahit oluyoruz. Anne telefonuna bakıyor, baba televizyon karşısında, çocuk bilgisayarında, genç odasında...

Herkes evde; fakat herkes başka bir dünyada.

Teknoloji elbette bunun tek sebebi değildir. Uzun çalışma saatleri, ekonomik sıkıntılar ve gündelik hayatın yoğunluğu da aile içindeki iletişimi etkiler. Ancak ekranların dikkatimizi sürekli başka yerlere çekmesi, birlikte geçirilen zamanın niteliğini azaltabilir.

Birlikte bulunmak ile birbirine yakın olmak aynı şey değildir.

İnsan bazen saatlerce konuşur ama anlaşılmaz. Bazen de birkaç dakikalık samimi bir sohbet, günlerdir taşıdığı yükü hafifletebilir.

Birbirimize yalnızca “Ne yaptın?”, “Derslerin nasıl?”, “İşler nasıl gidiyor?” diye sormak yerine zaman zaman “Gerçekten nasılsın?” diye sormalıyız.

***

Hekimlik hayatım boyunca üzerinde önemle durduğum hususlardan biri, insanın dışarıdan görünen hâliyle iç dünyasında yaşadıklarının her zaman örtüşmemesidir.

Bir insan mesleğinde başarılı olabilir, sosyal ilişkilerini sürdürebilir, ailesine karşı sorumluluklarını yerine getirebilir. Buna rağmen yoğun kaygı, tükenmişlik, değersizlik duygusu veya depresif belirtiler yaşayabilir.

Dışarıdan bakıldığında her şey yolunda görünürken insanın iç dünyasında başka bir mücadele sürüyor olabilir.

Bu sebeple ruhsal sorunları yalnızca dışarıdan görülen davranışlarla değerlendirmek yanıltıcıdır. Uzun süren isteksizlik, uyku ve iştah değişiklikleri, dikkat güçlüğü, hayattan zevk alamama, sürekli kaygı ve günlük işlevlerde bozulma gibi belirtiler ciddiye alınmalıdır.

Elbette her yorgunluk depresyon değildir. Her mutsuzluk da tedavi gerektiren bir hastalık anlamına gelmez. Ancak belirtiler süreklilik kazanıyor ve kişinin hayatını belirgin biçimde etkiliyorsa profesyonel yardım almak önemlidir.

Ne yazık ki bazı insanlar ruhsal destek almaktan hâlâ çekiniyor. Bedensel hastalığını rahatlıkla anlatabilen insan, ruhsal sıkıntısını dile getirdiğinde yanlış anlaşılmaktan korkabiliyor.

Oysa ruhsal hastalıklar karakter zayıflığı değildir. Yardım istemek de insanın değerini azaltmaz.

Mutluluk, başkalarına gösterilmesi gereken bir başarı belgesi değildir.

İnsan her gün mutlu olmak zorunda değildir. Hayat yalnızca sevinçlerden ibaret değildir; kayıplar, hayal kırıklıkları, hastalıklar ve belirsizlikler de hayatın bir parçasıdır. Üstelik ruhsal iyilik hâli sürekli neşeli olmakla aynı şey değildir.

Bazen huzur büyük bir başarıda değil, insanın kendi hayatıyla kurduğu dengede bulunur. Güzel bir dostlukta, aile sofrasında, birine yardım edebilmekte veya hiçbir şey yapmadan sessizce oturabilmektedir.

Fakat sürekli başkalarının hayatına bakarak yaşayan insan, kendi hayatının küçük güzelliklerini fark etmekte zorlanabilir. Bir başkasının mutluluğuna bakarken kendi huzurunu ihmal edebilir.

İşte bu sebeple insanın zaman zaman ekranlardan uzaklaşıp kendi iç dünyasına dönmesi gerekir. Neler hissettiğini, neden yorulduğunu ve neye ihtiyaç duyduğunu kendisine sormalıdır.

Çünkü insanın kendisini tanıması, başkalarına kendisini göstermesinden daha önemlidir.

Bazen bir insanın ihtiyacı uzun nasihatler değildir; yargılanmadan dinlenmektir. Bazen çözüm tavsiyeleri değil, yanında birinin bulunduğunu hissetmektir. Bazen de profesyonel yardım alması için cesaretlendirilmektir.

Elbette sevgi, dostluk ve aile desteği her ruhsal hastalığın tedavisinin yerine geçmez. Fakat destekleyici insan ilişkileri, ruhsal iyilik hâlinin korunmasında önemli rol oynar.

Modern hayat bize daha fazla bağlantı kurma imkânı sundu. Şimdi bu bağlantıları gerçek yakınlığa dönüştürmeyi öğrenmemiz gerekiyor.

Çünkü insan yalnızca görülmek istemez; anlaşılmak, kabul edilmek ve kendisi gibi olabildiği bir yere ait olmak ister.

Ve belki de en önemlisi, her zaman iyi görünmek zorunda kalmadan da sevilebildiğini bilmek ister.

Bugün bir arkadaşınızla, eşinizle, çocuğunuzla veya anne babanızla konuşurken alışılmış soruların dışına çıkın.

“Gerçekten iyi misin?” diye sorun.

Sonra telefonunuzu bir kenara bırakın ve cevabını dinleyin.

Çünkü bazen bir insanın görünmeyen yorgunluğunu hafifleten şey, kendisini gerçekten dinleyen başka bir insandır.

İyi görünmek, iyi olmak değildir.

Ve insanın en büyük ihtiyaçlarından biri, güçlü görünmek zorunda olmadığı bir yerde kendisi olabilmektir.