Vergi Adaleti mi, Otomobil Cezası mı?

Zenginden mi Vergi Alıyoruz, Yoksa İyi Arabaya Binmek İsteyen Vatandaşı mı Cezalandırıyoruz?

Dr. Mehmet Yavuz

Türkiye'de otomobil fiyatları her konuşulduğunda tartışma genellikle aynı noktada düğümleniyor: "Lüks otomobil alan daha fazla vergi ödesin."

İlk bakışta kulağa oldukça makul geliyor.

Peki gerçekten öyle mi?

Bugün ülkemizde birçok otomobilde vergi yükü, aracın vergisiz fiyatına yaklaşıyor; hatta bazı örneklerde onu aşan bir seviyede. Bu sebeple artık tartışma yalnızca otomobil fiyatlarıyla sınırlı değil. Asıl tartışılması gereken konu, vergi sisteminin gerçekten kimi hedef aldığıdır.

Gerçekten yüksek gelir ve yüksek servet sahibi olan kişileri mi?

Yoksa yıllarca çalışıp birikim yapan, vergisini düzenli ödeyen ve hayatında belki ilk kez daha güvenli, daha konforlu bir otomobil almak isteyen vatandaşı mı?

İşte bu konu, yalnızca ekonomik değil; aynı zamanda hukuki ve sosyal bir tartışmadır.

Elbette vergi devletin en temel gelir kaynaklarından biridir. Hiç kimse devletin vergi almaması gerektiğini savunamaz. Savunma, eğitim, sağlık ve adalet gibi kamu hizmetleri güçlü bir mali yapıyla yürütülebilir. Ancak modern vergi hukukunun temel ilkelerinden biri de vergi yükünün adaletli ve dengeli dağıtılmasıdır. Nitekim Anayasamızın 73. maddesi de bu ilkeyi açıkça vurgulamaktadır.

Peki o halde, eğer hedef gerçekten yüksek serveti vergilendirmekse, neden ölçü çoğu zaman otomobil oluyor?

Bir vatandaş parasını lüks bir konuta veya villaya yatırdığında, değerli bir sanat eserine sahip olduğunda, milyonlarca liralık mücevher aldığında ya da pahalı bir deniz aracına yatırım yaptığında elbette çeşitli vergilerle karşılaşmaktadır. Ancak otomobillerde uygulanan ve satın alma maliyetini katlayabilen özel vergi yükü, birçok başka yüksek değerli mal grubunda aynı ölçüde görülmemektedir.

Bu yüzden tartışma "otomobil mi, ev mi?" tartışması değildir.

Tartışma şudur:

Vergi sistemi gerçekten serveti mi esas alıyor, yoksa belirli bir tüketim tercihine olağanüstü yüksek bir vergi yükü mü yüklüyor?

Bugün şirket sahibi olmayan, maaşından veya serbest meslek kazancından vergisini peşinen ödeyen bir doktor, mühendis, akademisyen ya da esnaf, yıllarca yaptığı birikimle daha güvenli ve daha donanımlı bir otomobil almak istediğinde çok ağır bir vergi yüküyle karşı karşıya kalabiliyor. Oysa aynı kişi, aynı birikimini başka bir yatırım aracına yönelttiğinde daha makul bir vergi tablosuyla karşılaşıyor.

Bu durum ister istemez şu hususu gündeme getiriyor:

Devlet gerçekten "çok kazanandan" mı daha fazla vergi alıyor, yoksa "iyi otomobile binmek isteyen" vatandaştan mı?

Üstelik günümüz otomobilleri artık yalnızca konforun değil, güvenliğin de sembolü hâline gelmiş durumda. Gelişmiş fren sistemleri, çarpışma önleme teknolojileri, sürüş destek sistemleri ve daha sağlam gövde yapıları, sadece lüks değil; can güvenliği açısından da önem taşıyor. Böyle olunca daha güvenli bir otomobile ulaşmanın ağır vergiler nedeniyle zorlaşması, yalnızca ekonomik değil, sosyal bir mesele olarak da karşımıza çıkıyor.

Bu yazının gayesi otomobil sahiplerini savunmak ya da vergiye karşı çıkmak değildir. Asıl amaç, vergi adaletini yeniden sorgulamaktır. Çünkü güçlü devlet, yalnızca vergi toplayan değil; topladığı verginin adil olduğuna vatandaşını da ikna edebilen devlettir.

Bugün belki kesin cevaplar vermekten çok doğru soruları sormaya ihtiyacımız var.

Gerçekten zengini mi vergilendiriyoruz, yoksa vatandaşın otomobil tercihine mi yüksek bir maliyet yüklüyoruz?

Bu soru, sadece otomobil piyasasının değil; vergi adaletinin, orta sınıfın geleceğinin ve ekonomik özgürlüklerin de merkezinde durmaktadır.

Not:

Bu yazı, daha kapsamlı bir araştırmanın giriş mahiyetindedir. Önümüzdeki günlerde OECD verileri, Avrupa ve Uzak Doğu ülkelerindeki uygulamalar, Anayasa'nın vergi adaleti ilkesi ve karşılaştırmalı örneklerle bu konuyu ayrıntılı biçimde ele alan kapsamlı bir dosya hazırlayacağız. Amacımız polemik üretmek değil; vergi sistemini hukuk, ekonomi ve sosyal adalet perspektifinden yeniden değerlendirmeye katkı sunmaktır.